Día Internacional da Muller e a Nena na Ciencia

 

Este vídeo elaborado polo alumnado do IES Coruxo (Vigo) sobre a científica e oceanógrafa galega Ángeles Alvariño é un exemplo do traballo dos Equipos de Dinamización da Lingua Galega no Día Internacional da Muller e a Nena na Ciencia.

(Malia a Xunta de Galicia non permitir que as diferentes áreas científicas se impartan en lingua galega, non o esquezamos).

Podes velo nesta ligazón

A situación da lingua galega en cifras

As cifras dun desastre

Bases e certames

Chégannos noticias de concursos variados, que aquí deixamos por se son do voso interese:

- O XIII proxecto didáctico Antonio Fraguas Fraguas, convocado pola fundación do mesmo nome e a SXPL para fomentar o coñecemento do patrimonio etnográfico, antropolóxico, lingüístico, xeográfico, histórico e artístico da contorna dos centros educativos. Poderán concorrer aqueles de educación primaria, secundaria, bacharelato, formación profesional ou educación especial nas modalidades de primaria ou secundaria. O prazo de presentación de propostas remata o 1 de xuño. Podedes consultar toda a información no Portal da lingua galega: https://www.lingua.gal/a-secretaria-xeral/convocatorias/_/Premios/convocatoria_0189/xiii-edicion-proxecto-didactico-antonio-fraguas-fraguas. 

- O XII Certame de Microrrelatos Feiraco 2024, promovido por esta empresa láctea en colaboración coa SXPL, no que se establecen dúas categorías: xuvenil (a partir de 12 anos) e adulta (de 18 anos en diante). Os relatos, que deberán comezar coa frase “Púxenme a escoitar” e non superarán as 500 palabras, poderanse subir á páxina web: https://leiteratura.feiraco.es/ ata o 18 de maio. As bases están aquí: https://www.lingua.gal/a-secretaria-xeral/convocatorias/_/Premios/convocatoria_0191/xii-certame-microrrelatos-feiraco-letras-galegas-2024-edicion-leiteratura.

- O XV Certame de Cinema Ouff Escola, organizado polo Concello de Ourense co apoio da SXPL, para potenciar a creatividade audiovisual en galego. Poderanse presentar todos os centros públicos, concertados e privados, tanto de Galicia como do exterior, que impartan algunha materia en lingua galega. A inscrición deberá formalizarse antes do 8 de xullo. Tedes o cartel e todos os datos en: https://www.lingua.gal/a-secretaria-xeral/convocatorias/_/Premios/convocatoria_0190/certame-cinema-internacional-escolar-ouff-escola-2024.

Linguaxe inclusiva

O bilingüismo na encrucillada

 

Aquí tamén

Aí vén o Xabarín!

 Consulta a nova plataforma: xabarin.gal

Premios de normalización lingüística

A Coordinadora de Traballadores/as de Normalización da Lingua (CTNL) convoca os quintos Premios Mil Primaveras a proxectos de posta en valor e fomento do galego, coa colaboración económica da Deputación Provincial de Pontevedra.

Estes premios naceron en 2019 co fin de recoñecer e difundir o bo traballo que se desenvolve no ámbito da normalización lingüística, favorecer que sexa un labor máis apreciado e comprendido socialmente e compilar accións, proxectos e campañas que poidan servir de modelo ou ser inspiradoras para novas accións. Nas catro edicións anteriores foron premiados vinte e catro proxectos de normalización da lingua.

Poden optar a estes premios todas as accións, campañas, programas e proxectos que teñan como obxectivo principal fomentar a lingua e incrementar o seu uso e/ou prestixio e que foran desenvolvidos total ou parcialmente en 2020, 2021, 2022 ou 2023.

Non se admiten proxectos sen executar nin se premiarán traxectorias de institucións, senón campañas desenvolvidas nalgún/s dos anos indicados. Tampouco se poden presentar aos V Premios Mil Primaveras (2023) proxectos recoñecidos nas edicións anteriores.

Nesta quinta edición recoñecerase un máximo de catro accións, campañas, programas ou proxectos, sen establecer ningunha xerarquía entre os premios que se outorguen.

Presentación de candidaturas e prazo

A inscrición nos Premios Mil Primaveras é voluntaria e deberán realizala as persoas ou entidades responsables dos proxectos, accións, campañas ou programas de normalización da lingua, pois só elas poden describir de forma detallada os aspectos técnicos da súa planificación, xestión, execución e avaliación.

A inscrición de proxectos farase a través do formulario da pestana Inscricións, que inclúe unha serie de datos obrigatorios: os básicos de identificación do proxecto e da persoa ou entidade responsable, un resumo, unha fotografía de portada e un documento en .pdf para describir en detalle o proxecto. Este documento debe incluír polo menos as seguintes epígrafes:

• Obxectivos xerais e específicos
• Persoas destinatarias
• Temporalización
• Necesidades e recursos
• Accións, medidas e actuacións concretas
• Avaliación

Opcionalmente poden engadirse materiais que sirvan para completar e exemplificar a descrición técnica: máis fotos, ligazóns a vídeos e a arquivos de son e outro tipo de enlaces.

Non hai límite no número de candidaturas que pode presentar cada entidade ou persoa, sempre que cumpran as bases.

O prazo de inscrición está aberto do 2 de outubro de 2023 ao 31 de xaneiro de 2024.

Máis información, bases e formulario de inscrición no web milprimaveras.gal

APEGO

 Que é o programa APEGO? 

É un programa colectivo creado para axudar a socializar en galego aos nenos e nenas desde o nacemento ata os 6 anos de idade. É un proxecto dos Servizos de Normalización Lingüística de diferentes concellos de Galicia e da Coordinadora de Traballadores e Traballadoras de Normalización da Lingua Galega. Para máis información sobre este programa, podedes chamar ao teléfono 981.704.100, extensión 2750.

Se ademais entras nesta ligazón poderás ler sobre a importancia de escoller o nome a un fillo ou filla, algo que se debe pensar de forma detida. O seu nome será un elemento máis de apego á familia e ás súas orixes que o/a vai identificar e individualizar ao longo de toda a vida e que o/a vai relacionar coa xente, coa contorna, co mundo.

Por estes motivos, propoñémosche que valores a posibilidade de poñerlle un nome en galego.

O antropónimo de cada quen ten unha función identificadora e individualizadora, polo que ten certa importancia que sexa algo orixinal. E un nome galego pode ser unha boa alternativa para iso. Así, podes facer que o teu fillo ou filla teña un nome atractivo e propio que o diferencie dentro da sociedade global.

Ademais, o nome tamén pode ser unha mostra importante da forma de ser e de estar no mundo. En épocas pasadas houbo un empeño en substituír e invisibilizar os nosos nomes propios coa finalidade de que non soasen a galego e, agora, recuperalos contribúe a manter viva a historia e a tradición do noso país. Polo tanto, ti podes contribuír a que o teu fillo ou filla herde e transmita unha parte tan importante do noso pasado dunha forma tan sinxela como é a de pórlle un nome galego, de noso.

Entón, anímaste a que o seu nome sexa, de verdade, propio? Seguro que é un bo comezo.

 

Florencio Delgado Gurriarán

 Aquí está xa o vídeo que os alumnos e alumnas de 4º de ESO do noso Centro produciron para celebrar e difundir a vida e obra de Florencio Delgado Gurriarán, o autor valdeorrés homenaxeado este ano no Día das Letras Galegas. 

 

Pois iso!

Calendario

Daniela Vázquez Zapata (esquerda) e Paula López Carpintero, alumnas de 4ºESO do noso Centro e autoras do deseño do calendario conmemorativo do Día das Letras Galegas 2019, recollen os diplomas acreditativos do premio outorgado polo Equipo de Normalización Lingüística.

Teatro

Os alumnos e alumnas de Bacharelato do  noso Centro asistiron no Teatro Principal de Santiago á representación de Pelos na lingua, acompañados polas profesoras Isabel Pardo e Marta López.

A reseña da obra di que Pelos na lingua é un divertido espectáculo-collage que fala en clave positiva da situación crítica que está a vivir a lingua galega. 

A actividade, que tivo lugar o pasado 25 de Outubro, foi organizada polo Departamento de Lingua, a Biblioteca  e o Equipo de Normalización Lingüística do IES Río Miño de Rábade.

As crónicas do Pazo

No Certame das Letras Galegas que convoca o EDNL do noso Centro, resultou gañador o relato titulado As crónicas do Pazo, escrito polo alumno de 4ºA José Antonio Folgueira. 
Aquí o tedes:

Dende aquela habitación podíase oír o impetuoso asubío do vento, tan agudo e estridente como de costume, ou iso lles pareceu aos alí reunidos. Nin aquelas anchas paredes de pedra que tantas inclemencias soportaran, durante tantos anos, eran o suficientemente fortes como para reprimir o berro insoportable daquel fenómeno atmosférico. Bastaba con retirar as finas cortinas de encaixe e acaroarse a aquelas fiestras tan amplas para ver como as escuros nubarros do horizonte anticipaban a chegada daquel trebón inminente.

Asemade, a chama dunha vela comesta loitaba por sobrevivir no medio da mesa, iluminando as facianas dos presentes. Non tardaría en amencer e todo o mundo procuraba ocultar o cansazo que o desvelo nocturno lles ocasionaba. De feito, eran moitos os que, borboriñando disimuladamente, conseguían evitar os desagradables efectos da falta de descanso. Por outro lado, calquera podía decatarse de que, a miúdo, todas as miradas da sala confluían nun punto común. Naquel recuncho, illado da masiva congregación e en constante penumbra, salientaban as figuras esvaecidas de tres mulleres, unha delas, a de maior idade, sentada nunha retorneada cadeira. De súpeto, a que, de primeiras, semellaba ser a máis nova, inclinouse levemente para acceder á orella dereita da que estaba sentada, e musitou en voz baixa: 

Sabes que hoxe teremos visita. 

Sei –contestou un pouco desairada. 

Ti coñecíchela, verdade? – interrompeunas, instintivamente, a que antes ficara calada. 

Non. O certo é que ela non se levaba moi ben co voso defunto avó e nunca se atreveu a vir ao pazo. 

Despois seguiu un incómodo silencio, pois as circunstancias así o esixían.

A totalidade da servidume permanecía queda no xardín sito ao carón da casa. Todos se distribuíran en varias filas, con tal precisión, que mesmo semellaban seren soldados en formación á espera de novas ordes. Unha suntuosa carruaxe avanzaba, xa, polo camiño que ía dar ao patio do casarío, ao tempo que aumentaba a tensión entre os membros do grupo. Ao deterse o vehículo, o leve orballo que acompañara ao servizo na súa espera intensificouse, de tal xeito, que un dos criados se precipitou a abrir a porta do coche de cabalos. Entón, asomou do interior unha man osuda que apenas lograba agarrar, a causa da artrose, o ombreiro do apurado servente. Cun pouco de axuda, aquela muller, xa entrada en anos, conseguiu apoiarse no chan do patio. Nisto, e facendo uso dun elegante báculo e dun discreto paraugas, aquela señora comezou a andar con tal celeridade que ninguén podía dar creto do que vía. Tras atravesar a porta principal, saíronlle ao camiño tres mulleres, as mesmas que, tan só unhas horas antes, tiveran aquela breve e inconclusa conversa. A visitante, posuída por unhas présas incontrolables, non detivo a súa traxectoria e atravesou toda a mansión ata alcanzar unha pequena porta de madeira. Dentro atopou un pobre home, bastante desgastado pola enfermidade, e abrazouse a el sen poder conter un par de bágoas: era o seu irmán. Pouco despois, o desafortunado moribundo sentiu uns pasos e, a través da porta, puido ver como chegaban ao dormitorio a súa muller e as súas dúas fillas. A familia estaba reunida de novo.

O día tocaba á súa fin e a tormenta ía perdendo, paseniño, a forza gañada durante aquela axitada xornada. A filla máis nova do marqués estaba preparándose para a cea que tería lugar, pouco despois, no comedor familiar e non puido evitar debruzarse no peitoril dunha das ventás da habitación, co fin de albiscar, naquel ceo que, por intres, se despexaba, as primeiras estrelas da noitiña. Nese momento, entrou a súa tía na habitación, deixándoa atónita. Ela pasara toda a tarde a carón do pai da rapaza, o seu irmán, e precisaba, case con urxencia, dunha persoa que a puxera ao tanto do que, naquela casa, acontecía. Estiveron case un cuarto de hora conversando, nun ininterrompido diálogo, onde eran frecuentes as referencias á estraña enfermidade respiratoria que padecía o marqués, o cal, preocupado por unha morte prematura, acelerara os preparativos do casamento da súa primoxénita. Certos comentarios da sobriña delataban a súa oposición á futura voda, a causa do amor clandestino e recíproco que ela lle profesaba ao pretendente da súa irmá. 

O mozo acababa de saír da habitación do marqués, cando chegou a muller deste. Ela non tardou en percibir no confuso aceno do seu marido, a preocupación que o encontro previo lle provocara. Daquela, foi cando el lle contou o sucedido. O rapaz viñera pedirlle a man dunha das súas fillas, pero non a da máis vella. O marqués aínda non aceptara o trato, xa que antes quería saber o que esta opinaba do asunto. A súa dona, consciente da posibilidade de que a irmá maior quedase solteira (posto que o seu tempo de muller casadeira se estaba esgotando), aseguroulle que xa se decatara da relación que estes mantiñan en segredo e que, en consecuencia, falara coa súa filla menor por se ela estaría disposta a casar; mentindo, asegurou que se negara rotundamente. Posteriormente, deixouno só e ordenou á servidume que pechase a porta con chave e que non permitise que Xoana, a filla máis nova, acudise a aquela ala da casa. Decidiu que esta tiña que marchar da mansión de inmediato, e ocorréuselle que fose coa súa tía a Inglaterra: despois de todo os médicos notaran certa melloría no estado do seu esposo e a súa cuñada acordara embarcarse para alí o antes posible; o seu home era xa un ancián e necesitaba dos seus coidados.

- Ata nas grandes casas, a verdade se acaba sabendo – pensaba Xoana.

O mordomo do pazo, que se encargara de instruíla na nenez, contáralle os plans que a súa nai tiña para ela. Xoana pensou que, para non levantar sospeitas, o mellor era enviarlle unha carta ao seu namorado. Con sorte chegaría a tempo para que impedise a súa marcha e formalizase o acordo nupcial. O tempo corría na súa contra e a súa tía, encirrada pola marquesa, adiantara a data de partida da mansión.

Diego estaba na sala cando chegou o mordomo. Desafortunadamente, Xoana dirixíase ao peirao acompañada da irmá de seu pai; chegaba tarde. O mordomo tranquilizouno e díxolle que o barco aínda tardaría unha hora en alcanzar a costa; isto dáballe unha marxe de tempo importante. Cando se dispoñía a marchar, unha man asiuno con forza polo cóbado. Era a marquesa.

Un calafrío percorreu de súpeto o corpo da rapaza, poñéndolle a pel de galiña. Aquel buque, de grandes dimensións, sucaba, engorde, as cristalinas augas da ría e a súa proa xa era visible a través do branco velo que a brétema atlántica tecía sobre o mar; un mar que contra todo prognóstico, estaba máis quedo que de costume. Un acto reflexo obrigouna a mirar cara a terra que deixaba, aquela terra que tanto recordaría, un símbolo da infancia e a xuventude perdidas. Miraba para atrás e o único que vía era un extenso conglomerado de persoas, que, como ela, compartían aquel abafante sentimento de morriña e de angustia existencial. Daquela, un home atravesou todo o xentío ata alcanzala; recoñeceuno, era o condutor da carruaxe de Diego. Díxolle que el a esperaba no coche de cabalos e non dubidou en correr á súa beira. A tía mirouno inquisitiva e este rosmoulle ao oído algo que a deixou de pedra. 

O pesado caxato de madeira que vigorosamente a sostiña caeulle da man, provocando un son tan oco que a fixo estremecer. Un extenso baleiro medraba rapidamente no seu interior, un baleiro que lle resultaba insoportable. Aquilo non podía ser verdade, negábase a crelo. O seu irmán non podía estar morto, aínda non.

Bágoas de loita

E agora é o momento de publicar o relato que levou o segundo premio no Certame de Relatos do noso Centro; titúlase Bágoas de loita, e foi escrito por Pablo Quirós Corte, de 1º de ESO. A imaxe que ilustra o texto é un detalle da Torre da Berenguela

Era unha tarde de xullo. O sol quentaba as rúas de Santiago de Compostela, os peregrinos agrupábanse na entrada da catedral e fixeime na fachada dunha casa. Vina apoiada nunha fiestra, con eses cabelos rubios, da cor do ouro. Estaba lendo, ai a lectura!, ese mundo onde todo é posible, ser policía e ladrón, labrego e mariñeiro...
A tristeza inundaba o ambiente. Unha partida de homes ía ao fronte de batalla a combater, pero ela parecía que nada lle afectaba, ata que unha bágoa cristalina saíu dos seus ollos e foi baixando pola súa meixela. Un home cunha mochila ao lombo e uniforme de militar ía cara a praza, onde os militares se mesturaban no ambiente coa xente que ía abrazar ao Santo. Cantos volverían? Non o sei, pero o que si sei é que eses homes, todos e cada un deles, loitaba polas súas familias e por Galicia.
A Berenguela da catedral resoou doce veces, ó tempo no que o botafumeiro despedía ese aroma característico, e os homes partiron, todos eles expresando con bágoas toda a dor que sentían.
Ao día seguinte todo transcorría normal, ata que me crucei con ela. Era imposible non mirala, e non o puiden evitar. Achegueime a falarlle, fomos a un café da rúa San Pedro e estivemos conversando. Non dixo nada do outro día e eu, por medo a entrometerme, non lle preguntei. Paseamos pola praza de Praterías, ela mirábame e eu respondía as súas miradas, en momentos así sobran as palabras. Colleume da man, entrelazou os seus dedos cos meus e fixo ademán de bicarme, pero os dous sabiamos que estaba mal, non podiamos nin sequera collernos da man, pero o noso amor levounos á equivocación.
Comecei o día pensando nela, fun buscala pero dixéronme que non podía vela, e tamén, que como se nos ocorrera ir da man en público o primeiro día que nos viamos, e aínda peor, sen nos casar. Ese día foi o máis mouro que pasara, fíxoseme eterno, pero cando xa estaba desesperado vina aparecer. Díxome que a perdoaran con tal de que non volvera a pasar.
Non saímos da miña casa, por medo a quedar mal e deshonrar as nosas familias. Tomamos uns cafés mentres planeabamos o noso futuro. Pode parecer cedo, pero nos tempos nos que estamos convén preparar as cousas con antelación para poder aforrar.
Unha semana despois chegoume unha carta, tiña que ir combater, non tiña suficiente cun home, que agora lle tiñan que mandar a guerra ao único amor da súa vida.
Díxenlle que volvería, non sabía dentro de canto, pero que volvería. Ela despediume da única forma que neses momentos se podía facer, chorando.
Día a día visitaba os lugares nos que estivo comigo, coa ilusión de volverme ver dentro duns meses.
Estaba eu no fronte cando me alcanzou unha bala, impactou no meu peito, sentín angustia, dor, e o último que fixen foi dicirlle a un compañeiro que comunicara na casa da muller que eu amaba as seguintes palabras: "Quérote e sempre te quererei".
A miña amada xa perdera esperanza algunha, non saía da casa, refuxiábase na lectura, o único ca podía illar desa angustia de non poder saber o que queres coñecer.
Día a día ía á praza para ver se viña o seu home, pero eso nunca chegou a pasar.
Unha fría mañá de xaneiro, no que o sombrizo día presaxiaba unha mala nova, viu unha cara coñecida entre os militares, era seu pai, quen xa volvera de combater. Traía con el unha carta, sería del?
O seu pai deulla, cunha cara non moi boa, abriuna e cada palabra que lía, era unha puñada no seu corazón. Dicía que Manuel Rodríguez Noira, morrera en combate.
Ao final da carta, escrita con moi mala caligrafía, estaba a mensaxe que Manuel antes de morrer lle enviara “sempre te quererei”.
Volveu saír esa bágoa, e volveu esvarar pola súa meixela

A viaxe

Hoxe publicamos o relato de Sandra Carballido Regueiro, alumna de Bacharelato do noso centro, que recibiu o primeiro premio do Concurso de Relatos convocado polo ENDL do Instituto.
O relato titúlase A viaxe, e a ilustración que acompaña este post é, naturalmente, de Joan Miró.

Esta noite fora de tolos, case non dera durmido. A viaxe que ía emprender hoxe semellaba ser longa e pesada.
Custáralle moito decidir se ir ou non. Pero esa viaxe era importante: era, quizais, o seu futuro.
Levaba xa moitos anos incómodo coa súa vida, precisaba un cambio. E para lograr ese cambio tiña que irse dese lugar.
Pasara moitos traballos nestes últimos tempos: un divorcio que xa semellaba que se ía converter niso o mesmo día da súa voda; un traballo que non lle gustaba e polo cal recibía un soldo miserable a pesar do gran esforzo que facía; un pequeno apartamento no que case non se daba andado e do que agora estaban a punto de botar por non pagar o aluguer; o alzhéimer de seu pai, que ocupaba todo o tempo que lle quedaba libre despois de traballar... Eran moitas cousas xuntas.
Por iso precisaba un cambio.

Non lle levara moito tempo facer a maleta, pois non quería levar recordos, só quería deixar o seu pasado atrás, esquecelo. Por iso, decidiu non meter fotos na súa maleta. Decidiu non levar, nin sequera, roupa e zapatos. Xa atoparía no seu destino todo o que precisaba.
A viaxe, ademais, non lle custara moito, economicamente falando.
O que máis lle custaba, aínda que non quixese admitilo, eran as despedidas.
Despedirse de seu pai, enfermo, fora difícil. Pero sabía que a el non lle custara tanto, pois a enfermidade borraba os recordos recentes rapidamente e, ademais, seu pai nin sequera recordaba que ese estraño que se despedía era o seu fillo.
Así pois, o único que tiña que facer era deixar ó seu proxenitor en boas mans. Levouno xunto da súa irmá, pero estaba moi ocupada cos seus negocios como para ocuparse dun vello enfermo –esas foran, literalmente, as súas palabras-. Non tiña ninguén máis a quen acudir, así que o levou a unha residencia para anciáns, a pesar de non ter diñeiro para pagala. Pero os servizos sociais non podían deixar só a seu pai.
Entón, todo estaba solucionado.
Non quería despedirse dos veciños, pois nin sequera os consideraba veciños. Eran persoas que vivían ó lado da súa casa e que se dedicaban a falar sobre a súa vida dende que o vían saír polo portal ata que o volvían a ver saír ó día seguinte. Iso son veciños? El cría que non. Eu tamén penso que non.
E iso era todo, non tiña máis familia e nin sequera amigos, porque a súa apertada axenda non lle deixaba tempo para as relación sociais.

Así que, xa estaba. Decidiu dar unha volta pola rúa. Ver os rapaces que xogaban no parque, sentir o vento que o azoutaba na cara nas tardes de inverno, sentir o arrecendo a café que saía do bar da esquina. Porque, saír á rúa e ver o que os seus ollos querían ver era o que desexaba. Sen preocupacións, sen ataduras: libre.

Eses foron os últimos momentos antes da viaxe.
Na miña opinión, esa viaxe non era o mellor que el podía facer, era unha mala solución. Non, nin sequera estou seguro de que fora unha solución. Era fuxir. Era renderse.
Pero ninguén podía persuadilo, así pois, seguiu camiñando ata a ponte. Deu un paso adiante, dous pasos. E xa non había ponte, só abismo.