19/10/26

5 poemas de Ann Carson, a flamante premio Nobel de Literatura

 Tres

Tres mujeres silenciosas en la mesa de la cocina.
La cocina de mi madre es oscura y pequeña pero del otro lado de la ventana
está el páramo, paralizado con hielo.
Se extiende hasta donde alcanza la vista

a lo largo de kilómetros planos hasta un cielo blanco sólido no iluminado.
Mamá y yo estamos masticando lechuga cuidadosamente.
El reloj de la pared de la cocina emite un bajo zumbido irregular que salta

una vez en el minuto justo de las doce.
Tengo a Emily pág. 216 abierta y apoyada sobre la azucarera
pero furtivamente estoy observando a mi madre.

Miles de preguntas chocan contra mis ojos desde adentro.
Mi madre está estudiando su lechuga.
Paso a la pág. 217.

“En mi fuga a través de la cocina tropecé con Hareton
quien ahorcaba una camada de cachorros
desde el respaldo de una silla en la puerta. . .”

Es como si a todas nos hubieran bajado dentro de una atmósfera de vidrio.
De tanto en tanto un comentario atraviesa el vidrio.
Impuestos en el lote de atrás. No es un buen melón,

falta para los melones.
La peluquera del pueblo encontró a Dios, cierra la tienda cada martes.
De nuevo hay ratones en el cajón de los repasadores.
Pequeñas bolitas. Mordieron

los bordes de las servilletas, si supieran
lo que cuestan las servilletas de papel hoy en día.
Esta noche llueve.

Mañana llueve.
Ese volcán en las Filipinas otra vez activo. Esa que no me acuerdo el nombre
Anderson se murió no Shirley no

la cantante de ópera. Negra.
Cáncer.
No estás comiendo tu guarnición, ¿no te gustan los pimientos?

Por la ventana puedo ver hojas muertas que atraviesan las tierras planas
y residuos de nieve herida por la mugre de los pinos.
En el centro del páramo

donde la tierra desciende hacia una depresión,
el hielo ha comenzado a abrirse.
Llegan aguas abiertas y negras

cuajadas como la ira. Mi madre habla repentinamente.
Esa psicoterapia no te está ayudando tanto, me parece.
No lo estás superando.

Mi madre tiene esa manera de resumir las cosas.
A ella nunca le había gustado Law
pero le gustaba la idea de que yo tuviera un hombre y que continuara con mi vida.

Pues él es de los que toman y tú de las que dan espero que funcione,
era todo lo que dijo después de haberlo conocido.
Dar y tomar eran sólo palabras para mí

en ese momento. Nunca antes había estado enamorada.
Era como una rueda que bajaba rodando una colina.
Pero temprano esta mañana mientras mamá dormía

y yo estaba abajo leyendo la parte de Cumbres Borrascosas
donde Heathcliff se aferra a la celosía durante la tormenta sollozando
¡Entra! ¡Entra! al fantasma del tesoro de su corazón,

caí de rodillas sobre la alfombra y también sollocé.
Ella sabe cómo ahorcar cachorros,
esa Emily.

No es como tomarse una aspirina, sabes, le respondo débilmente.
La Dra. Haw dice que el duelo es un proceso prolongado.
Ella frunce el ceño. ¿Y qué se logra

con todo ese remover el pasado?
Oh —extiendo las manos—
¡Yo me impongo! La miro directamente a los ojos.
Ella sonríe. Sí lo haces.

Su

Con el propósito de comparar, pongo aquí el texto de una maldición hallada en un listón de plomo

que

mide 8 x 3 cm y está escrito de uno y otro lado y/enrollado y perforado por un clavo/y/

que

fue desenterrado en Boecia; no tiene fecha conocida, quizá sea del siglo cuarto A. C.:

[lado A]

Me uno a Zois de Eretria esposa de Kabeiras ante la Tierra y Hermes a/su forma de comer su forma de beber su forma de dormir su risa su sexo su forma de tocar la lira su forma de entrar en una habitación su placer sus nalguitas sus ojos perspicaces   

[lado B]

y ante Hermes me uno a su andar sus palabras sus manos sus pies su malévola charla su alma entera a todo eso me uno

Podrías 1

Si no eres la persona libre que quieres ser, busca un lugar donde puedas contar la verdad sobre ello. Contar cómo te va con todo. La franqueza es como una madeja que se produce a diario en el vientre, tiene que desenrollarse en algún lado. Podrías susurrar de cara a un pozo. Podrías escribir una carta y mantenerla guardada en la gaveta. Podrías escribir una maldición en una cinta de plomo y enterrarla para que nadie la lea por mil años. No se trata de encontrar un lector, se trata de contar. Piensa en una persona de pie, sola en un cuarto. La casa está en silencio. La persona lee un pedazo de papel. No existe nada más. Todas sus venas se pasan al papel. Toma la pluma y escribe en él unos signos que nadie más va a ver, le confiere así como una plusvalía,

y todo lo remata con un gesto
tan privado y preciso como su propio nombre.

Yo

Oigo pequeños chasquidos dentro de mi sueño.
La noche gotea su taconeo de plata
espalda abajo.

A las cuatro. Me despierto. Pensando
en el hombre que
se marchó en septiembre.
Se llamaba Law.

Mi rostro en el espejo del baño
tiene manchas blancas en la parte baja.
Me enjuago la cara y vuelvo a la cama.
Mañana voy a ver a mi madre.

Ella

Vive sola en un brezal al norte.
Ella vive sola.
La primavera se abre como una cuchilla allí.

Yo viajo en trenes todo el día y llevo muchos libros –
unos para mi madre, algunos para mí
que incluyen Las obras completas de Emily Brontë.
Es mi autora favorita.

También mi principal temor, al que trato de enfrentarme.
Cada vez que visito a mi madre
siento que me convierto en Emily Brontë,
mi vida solitaria a mi alrededor como un páramo,
mi torpe cuerpo recortándose sobre los barrizales con una apariencia de transformación
que muere cuando atravieso la puerta de la cocina.

¿Qué cuerpo es ese, Emily, que nosotras necesitamos?


Máis sobre a autora, aquí

15/10/26

Premio Nobel de Literatura

Un ano máis, a Academia Sueca intenta deixar en mal lugar a nosa biblioteca premiando a alguén que non figura con ningunha das súas obras no noso catálogo. Isto tampouco é unha cousa tan extraordinaria vista a lista de exóticas nacionalidades nas que recaeu o Nobel de Literatura dos últimos anos, aínda que este ano parecen estar algo fóra de forma, xa que non atoparon a ningún folclorista de Turkmenistán que escriba nunha lingua minoritaria do país ou algunha novelista realista especializada en contar a dureza da vida nas montañas de Lesotho.

(foto da web da Fundación Princesa de Asturias)

O caso é que o galardón deste ano foi parar a mans da canadense Anne Carson, que xa pasou vai anos por España para recoller o Premio Princesa de Asturias das Letras, en concreto no 2020, ano no que estabamos tan ocupados e preocupados co de estar vivos que non fomos moi conscientes do tema (e tampouco nos enganemos, falamos dunha escritora, non dunha influencer con millóns de seguidores, e temos o país que temos). A autora destaca como poeta e tamén como autora de ensaios, en xeral todo relacionado co seu campo profesional de orixe, a filoloxía clásica.

Deixamos aquí esta ligazón á páxina web da Fundación Princesa de Asturias, na que se detalla a traxectoria da autora e podedes atopar extras como o seu discurso na recollida do premio.


E sen máis, citámonos para o vindeiro ano, no que supoñemos que seguiremos apoiando moralmente a Haruki Murakami ante a cegueira da Academia Sueca. Ademais, de Murakami si que temos un libro precioso na nosa biblioteca, a modo de recomendación, "Tras do solpor", porque o de Anne Carson igual se vos fai un pouco duro.

13/10/26

Novos dicionarios para o galego


 Cantas veces buscaches como se di unha palabra en galego e non deches cunha ferramenta fiable? Pois desde As chaves da Lingua chegan boas novas!

Agora temos dous dicionarios castelán-galego en liña, gratuítos e de moito nivel. Un acaba de estrealo a Real Academia Galega e o outro leva anos sendo un grande aliado de moitos galegofalantes.

Xa están as ligazóns na columna da dereita deste blog.

O novo Dicionario castelán-galego da RAG

A Real Academia Galega estreou o 10 de setembro de 2026 o seu Dicionario castelán-galego en liña (coñecido como DRAGBIL), unha ferramenta moi útil xusto para o comezo do curso escolar.

Podes consultalo de balde na web da RAG (academia.gal) e tamén a través da aplicación do dicionario da Academia para Android e iOS. A RAG xa anunciou que no futuro quere desenvolver tamén a consulta na dirección contraria, galego-castelán.

O dicionario castelán-galego de Rinoceronte

Antes de que chegase o da RAG, a editorial Rinoceronte xa levaba anos ofrecendo un dicionario castelán-galego en liña gratuíto que se converteu nun recurso imprescindible para moitas persoas. Lanzouno en 2020 e desde entón foino ampliando ata superar os 32.000 termos. Engade abundante fraseoloxía e uns 2.500 topónimos do mundo. Alén diso, inclúe tamén sinónimos e frases feitas.

Podes consultalo en rinodicionarios.com/castelan-galego. Ademais, forma parte dos Rinodicionarios, un conxunto de catro dicionarios (castelán-galego, latín-galego, etimolóxico e complementario) dispoñibles tamén nunha app gratuíta para o móbil, froito da colaboración entre Rinoceronte e TICGAL.

08/10/26

Renaturalización


 Durante décadas, a enxeñería dedicouse a selar o solo das cidades. Pero agora, co cambio climático, as cidades deberán percorrer o camino inverso e renaturalizárense

06/10/26

Hoxe é o Día Internacional da Xeodiversidade



A pesar da multitude de servizos que brinda a xeodiversidade, poucas persoas saben canto dependemos dela. Por iso é necesario promover unha mellor comprensión dos procesos dinámicos da Terra, para que os ciudadáns poidan adoptar decisións políticas informadas que fomenten unha sociedade máis sustentable.
Se che interesa, podes atopar máis información na web da UNESCO entrando aquí.

Aplicacións útiles para o galego


Non hai mellor forma de aprender unha lingua que usala tamén no lecer. 

O móbil, que levamos sempre enriba, pode converterse nun aliado para aprender galego mentres nos divertimos. As chaves da lingua ofrécenos tres apps para xogar e ampliar vocabulario na nosa lingua.

Palabras Galegas

Palabras Galegas é unha aplicación para aprender vocabulario galego a base de tarxetas (o clásico sistema de flashcards, tan eficaz para memorizar). Está pensada para practicar e ampliar o léxico dun xeito sinxelo e visual, ideal tanto para quen está aprendendo galego como para quen quere afianzar palabras que xa coñece.

É gratuíta, está clasificada para todos os públicos (a partir de 3 anos) e non recompila datos dos usuarios. Un proxecto feito por Sergio Couto Catoira.

Dispoñible en Google Play

Apalabrados

O popular xogo de formar palabras sobre un taboleiro (ao estilo Scrabble) ten versión en galego desde hai anos. A adaptación desenvolveuna a empresa Cilenis a partir do Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega (VOLGa), así que xogas cun corpus de palabras normativo.

Podes xogar contra un rival concreto (unha persoa coñecida ou un adversario ao chou) ou na modalidade multixogador en liña. Perfecto para picarse cos amigos e, de paso, descubrir palabras novas e afianzar a ortografía sen te dares conta.

Dispoñible para Android e iOS

Ximnasio Léxico

A app oficial da Real Academia Galega para xogar coas palabras. Baséase no propio Dicionario da RAG e propón retos lingüísticos para poñer a proba (e mellorar) o teu léxico.

Ten dúas modalidades: adestrar, para practicar sen presión, e competir, estruturada en tres niveis de dificultade (inicial, medio e superior), de xeito que sempre atopas un reto á túa medida, saibas moito ou pouco galego. Como vén da RAG, tes a garantía de que todo o vocabulario é normativo.

Dispoñible para Android e iOS


02/10/26

Amor polos libros

Traémosvos hoxe un vídeo que amosa a historia dun home sirio que fuxíu da ditadura no seu país vai quince anos, pero antes puxo a súa biblioteca a salvo da barbarie. Reflexionemos un pouco sobre o que debe de significar escapar do teu país deixando todo atrás por medo da túa vida, pero aínda así tomas un tempo antes de marchar para protexer os libros por se algún día podes volver.

Por se queres crear un blog

 Escribir un blog en galego é unha das formas máis sinxelas e satisfactorias de darlle vida á nosa lingua na rede. Non necesitas ser programador nin deseñador. Só precisas algo que contar e a vontade de querer ben. Nesta guía de As chaves da Lingua repasan as claves lingüísticas para escribir con corrección e, ao final, móstranche como crear o teu propio blog de balde.

Este artigo naceu da colaboración entre Fala.gal e As chaves da lingua, coa mesma idea de sempre, isto é, axudar a que o galego dure mil primaveras máis.


Blog ou bitácora?

Antes de escribir a primeira liña, convén ter claras algunhas palabras que vas usar acotío:

Un blog tamén se pode chamar bitácora en galego, así que tes dúas opcións igualmente válidas. Quen escribe nel é un blogueiro ou unha blogueira, e cada texto que publicas é unha entrada ou un artigo.

E ollo cunha maiúscula que moita xente esquece! Internet considérase un nome propio. Por iso mesmo, debemos escribilo con maiúscula inicial, aínda que non sexa un lugar físico.

Esquece a arroba!

Seguro que máis dunha vez viches iso de “ola amig@s”. Pois convén saber que as gramáticas consideran incorrecto o uso da arroba como recurso para a linguaxe inclusiva, xa que non é un signo lingüístico nin ten correspondencia oral (non se pode pronunciar).

Se queres usar unha linguaxe inclusiva, tes alternativas mellores e correctas: desdobrar (amigos e amigas), usar termos colectivos (a amizade, o público) ou reformular a frase.

Os destaques: cursiva, negra e versaleta

Cando escribimos, temos varias formas de destacarmos unha palabra ou expresión. Cada unha ten o seu nome en galego e o seu uso:

  • A letra cursiva ou itálica: para estranxeirismos, títulos de obras ou palabras cun matiz especial.
  • A letra grosa: para destacar o verdadeiramente importante. Úsaa con moderación. Se destacas todo, non destacas nada.
  • A letra versaleta: menos habitual, úsase, por exemplo, para escribir os números romanos nos séculos.

O importante non é enchelo todo de formatos, senón usar cada un co seu sentido e de forma coherente en todo o artigo.

Como crear o teu blog en galego de balde

Agora que xa coñeces as claves para escribir ben, chega o momento de saber onde publicar. E aquí é onde entra Fala.gal.

En Fala.gal podes crear o teu propio blog desde cero, de balde e co dominio .gal, de forma sinxela. Podes escoller o nome que máis che guste, crear as túas páxinas a partir dun modelo, subir as túas fotos e escribir sobre o que ti queiras. E se non estás afeito a estas ferramentas, Fala.gal conta con guías e titoriais que te acompañan en todo o proceso.

Se antes de empezar queres inspirarte, bótalle unha ollada á lista de sitios xa creados. Vas descubrir unha morea de cousas interesantes que fai a xente en galego na rede.

Agora xa tes as chaves. Só queda o máis importante: atreverte a empezar!

30/09/26

Algo sobre estrelas


 As estrelas máis achegadas ao Sistema Solar atópanse a poucos anos luz de distancia, aínda que en termos astronómicos iso segue a ser unha separación enorme.

A máis próxima ao Sol é Proxima Centauri, situada a aproximadamente 4,24 anos luz de distancia. Forma parte do sistema Alpha Centauri, xunto con Alpha Centauri A e B —que se atopan a uns 4,37 anos luz—, constituíndo o sistema estelar veciño máis próximo.

A continuación veñen outras estrelas relativamente próximas, como a estrela de Barnard, a uns 5,96 anos luz, e Wolf 359, situada a arredor de 7,86 anos luz de distancia. Ambas son ananas vermellas, moito máis pequenas e frías ca o Sol. Aínda que son pouco brillantes e difíciles de observar a simple vista, a súa proximidade convérteas en obxectos importantes para estudar como evolucionan as estrelas de baixa masa.

A uns 8,6 anos luz de distancia atópase Sirio, a estrela máis brillante do ceo nocturno vista desde a Terra. En realidade, Sirio é un sistema binario composto por unha estrela principal, Sirio A, e unha compañeira moito máis pequena e densa chamada Sirio B: unha anana branca.

Estas distancias tamén demostran a extraordinaria inmensidade do espazo. Un ano luz é a distancia que percorre a luz nun ano: aproximadamente 9,46 billóns de quilómetros. Por este motivo, mesmo viaxar á estrela máis próxima requiriría unha tecnoloxía moi superior á das sondas actuais. Ademais, cando observamos estas estrelas, vémolas tal como eran hai décadas, xa que a súa luz tardou todo ese tempo en chegar ata nós.

Só para nos situarmos: en cincuenta anos de travesía polo espazo, a nave Voyager percorreu apenas un día luz...

28/09/26


Pasou o verán e con el moitas das festas, as verbenas e as noites de troula. Mais hai algunhas palabras moi típicas destas datas que non se adoitan dicir ben, así que, coa axuda de As Chaves da Lingua, imos corrixilas.

Orquesta en galego está mal dito

A forma correcta en galego é orquestra, con -r-. A palabra orquesta, sen ese r, é un castelanismo que debemos evitar.

O mesmo pasa co adxectivo derivado. En galego dise orquestral e o verbo é orquestrar. Sempre con ese r que en castelán non aparece.

Polo tanto, cando vaias ás festas da túa vila ou aldea este verán, xa sabes: vas escoitar unha orquestra!

A forma turreiro non é normativa

O terreiro é o espazo amplo de terra situado no centro de certas aldeas, o lugar onde tradicionalmente se facían os bailes e as festas.

A RAG só admite a forma terreiro. A variante turreiro, moi estendida na fala popular dalgunhas zonas, non se recolle como forma normativa.

26/09/26

Hoxe é o Día Europeo das Linguas


 O Consello de Europa leva anos celebrando cada 26 de setembro o Día Europeo das Linguas co obxectivo de destacar esta riqueza patrimonial, así como sensibilizar a poboación sobre a necesidade de preservala e motivala de cara á aprendizaxe de linguas.
Aínda que é difícil facer un cálculo exacto, segundo os datos facilitados por este organismo, no continente europeo desenvolvéronse máis de duascentas falas distintas repartidas entre cincuenta países, cálculo que non ten en conta outras formas de expresión traídas pola poboación inmigrante. 
Pode parecer un número elevado, pero realmente a variedade lingüística é maior nos demais continentes. Por facermos unha comparación, só no arquipélago das Filipinas xa se falan máis de cen e en todo o planeta contabilízanse varios miles das que as europeas supoñen un 3%.
Podes seguir lendo aquí

22/09/26

Cando vai calor...



Cando chega a calor (e non andan lonxe as vagas que sufrimos este verán), o galego ten palabras para todo, isto é, para o sol que queima, para o aire que non corre, para a sede que aperta e para ese momento en que o corpo xa non pode máis. Aquí tes o vocabulario que necesitas para falar da calor con xeito.




Abafar

Cando a calor aperta tanto que respirar custa traballo, en galego abafamos. Non é só cansazo, é esa sensación de que o aire non chega. Tamén se pode dicir acorar, alasar, arfar, arquexar, azazar ou folguexar, entre outros.

Fogaxe

A fogaxe é esa calor húmida e pegañenta que non deixa respirar. Mais en galego temos moitas máis formas de dicilo: alfa, caldelo, calmazo, calmizo, calmuzo ou recalmo. Todas describen esa sensación de que o aire está parado e quente.

Ardentía

A ardentía é a sensación de calor intensa que notamos na pel despois de estar ao sol ou ao tocar algo quente. Tamén se chama ardencia ou ardor.

Asura

Palabra moi expresiva para describir a sensación de calor moi intensa e dolorosa causada pola sede. Cando a sede aperta de verdade, en galego sentimos asuras.

Caloroso

Un día caloroso é un día que vai moita calor, que nos fai suar e buscar a sombra. Sinónimo de quente cando se aplica ao tempo ou ao ambiente.

Canícula

O período máis caloroso do ano, que vai aproximadamente desde finais de xullo a primeiros de setembro. A canícula é o momento en que o sol aperta máis e as noites non arrefrían.

Roxar

Cando a pel se pon de cor vermella polo efecto do sol ou da calor, en galego roxa.

Seca

A seca ou secura é a falta prolongada de chuvia, ese período en que secan as fontes baixan e a auga dos ríos mingua.

Solleiro

Un día solleiro é un día con moito sol, luminoso e despexado. Aplícase tamén aos terreos ou lugares onde bate o sol de cheo. O seu contrario é avesedo ou avesío, os lugares onde non chega o sol.

Tosteiro

O tosteiro é a calor forte e directa do sol, esa que queima e que nos obriga a buscar a sombra.

18/09/26

Vocabulario do material escolar en galego

Comezan as aulas en Galicia e, con elas, volven as mochilas ás costas, os cadernos aínda sen estrear e as présas das mañás para non perder o autobús. O inicio de curso é sempre un momento especial: reencontros cos compañeiros, novos profes, novas materias e esa mestura de nervios e ilusión que trae setembro.

E que mellor forma de estrear o curso que facelo falando a nosa lingua? Por iso, con As chaves da Lingua repasamos hoxe como se nomea o material escolar que nos acompaña todo o ano. Toma nota, que nalgúns hai sorpresa. E se hai algún alumno ou alumna lendo isto, moi bo comezo do curso!

Afialapis

O instrumento para sacarlle punta ao lapis é o afialapis, que ten como sinónimo aguzalapis.

Apuntamentos

Os apuntamentos son ese tesouro que se comparte coa persoa que faltou á clase e que, ás veces, ninguén é quen de descifrar pola letra.

Armario

Coidado con este castelanismo! Ese espazo persoal onde deixar os libros e non cargar con toda a mochila é un armario, non unha *taquilla.

Caderno

O compañeiro inseparable de calquera estudante. En galego dise caderno, non *libreta . Tamén podemos ter un caderno de argolas ou un caderno de espiral.

Cinta correctora

O produto para corrixir erros é a cinta correctora ou fita correctora. Lembra que tipex é en realidade unha marca comercial, non o nome do obxecto.

Encerado

A superficie onde escribe o profesorado é o encerado ou taboleiro. E o panel de cortiza para fixar avisos tamén é un taboleiro.

Estoxo

Hainos sinxelos e hainos de tres andares con cremalleira, mais todos teñen a mesma función. O estoxo é imprescindible na mochila para gardarmos os lapis, as gomas e o resto de trebellos.

Fita adhesiva

Serve para arranxalo case todo, desde un libro roto ata un mural para a clase. En galego, é a cinta adhesiva ou fita adhesiva, nada de *celo.

Fita marcadora

A fita que se usa para marcar por onde imos nun libro, por exemplo, chámase fita marcadora.

Goma

A goma de borrar de toda a vida.

Grampadora

O aparello para unir follas con grampas é a grampadora.

Lapis

Coidado con esta palabra! Lapis non leva acento e o seu plural é invariable: os lapis. Como sinónimo tamén podes usar lapiseiro.

Marcador

Ese rotulador de cores rechamantes ou fluorescentes que usamos para destacar o importante nun texto chámase marcador.

Materia

Todos temos unha materia favorita (e algunha que se nos resiste). Iso si, lembra que en galego cursamos materias, asignatura é un castelanismo que convén evitar.

Tesoira

Ese obxecto imprescindible para os traballos manuais e as manualidades é a tesoira.

Xiz

Por último, a barriña coa que se escribe no encerado é o xiz.

Compromisos

Sempre que for posible, neste blog informaremos da autoría de textos, fotos e demais material audiovisual, que en todo caso é empregado con finalidade educativa e sen lucro. Se houber algo suxeito a dereitos de autor ou outras restricións, por favor, facédenolo saber para retirármolo o antes posible.
Por outro lado, os autores do blog non son responsables dos comentarios que os lectores poidan enviar. Todos aqueles comentarios obscenos, ofensivos contra persoas, crenzas ou ideas, ou contrarios á Lei serán eliminados en canto teñamos coñecemento deles.
Avísanos para axudarnos a cumprir estes compromisos.