05/02/26
04/02/26
03/02/26
Comezan a chegar...
Tradicionalmente, este era o día a partir do cal se podían ver na nosa Península as primeiras cegoñas recén chegadas da África subsahariana; o refraneiro así o recolle: "Por san Bras, a cegoña verás". Nos nosos días, e por culpa do cambio climático, as cousas van mudando, e algunhas destas aves xa non migran senón que permanecen entre nós todo o ano.
Se tes interese nos mitos e lendas á volta de san Brais e os días próximos á súa celebración, podes entrar neste enlace de Galicia encantada.
30/01/26
Día de Castelao
O 30 de xaneiro conmemórase o Día de Castelao e tamén o Día da Ilustración en Galicia, unha data para lembrar a figura dun dos grandes intelectuais do noso país.
Alfonso Daniel Manuel Rodríguez Castelao foi moito máis que un escritor, debuxante ou político; foi un símbolo da identidade galega e do compromiso coa nosa lingua e cultura.
O seu pensamento, cheo de ironía, lucidez e fondura, continúa vixente hoxe en día. As súas frases non só reflicten a súa visión de Galicia, senón que tamén nos fan reflexionar sobre temas universais como a liberdade, a xustiza ou a importancia da nosa lingua.
Neste artigo de As chaves da Lingua recóllense diferentes frases de Castelao que todo o mundo debería coñecer porque seguen a ser un faro para entender Galicia e a súa loita.
Frases de Castelao
Sempre en Galiza
Publicada no exilio, Sempre en Galiza é a obra política fundamental de Castelao. Nestas frases, latexa a súa visión combativa, a súa fe nun país que só poderá ser libre se cre en si mesmo. Ideas que baten hoxe coa mesma forza que onte.
Se Galiza che parece pequena é porque non tes azos para concibir nada grande.
O verdadeiro heroísmo consiste en trocar os anceios en realidades, as ideas en feitos.
Vale máis unha terra con árbores nos montes ca un estado con ouro nos bancos.
A nosa vaca ten o pesebre en Galiza e os tetos en Madrid. E o que non lle dá de comer a unha vaca non ten dereito a muxila.
Ningún idioma alleo, por ilustre que sexa, poderá expresar no noso nome os íntimos sentimentos, as fondas dores e as perdurables esperanzas do pobo galego: se aínda somos diferentes e capaces de existir, non é máis que por obra e gracia do idioma.
Se aínda somos galegos, é por obra e gracia do idioma.
Pero dentro de Portugal quedounos a metade da nosa terra, do noso espírito, da nosa lingua, da nosa cultura, da nosa vida, do noso ser nacional.
Álbum Nós
Álbum Nós é unha das obras máis icónicas de Castelao como artista plástico. A través das súas ilustracións, que acompañan textos breves pero cargados de significado, debuxou unha Galicia fonda, chea de dor, de dignidade e de identidade.
En Galiza non se pide nada. Emígrase.
Non lle poñades chatas á obra namentres non se remata. O que pense que vai mal que traballe nela; hai sitio para todos.
Cousas
En Cousas, pode verse o Castelao máis irónico, o que observa o mundo coa mirada dun retratista. O libro recolle pequenas escenas e reflexións que mesturadas con retranca.
A paz virá cando os homes todos queiran ser burros.
A liberdade é a única reserva coa que contan os pobos para crearen o seu futuro.
Os dous de sempre
Nesta obra teatral, Castelao dálle forma ao conflito eterno entre o poder e os oprimidos, entre a resignación e a rebeldía. É unha obra dura, directa, na que o autor non ofrece solucións máxicas, pero si preguntas incómodas que seguen vixentes. As frases que destacamos desta sección poñen o foco na hipocrisía social, nos dobres raseros morais e na brutalidade que se agocha tras moitas convencións. Un Castelao crítico, provocador e radicalmente humano.
Os que defenden a castidade para que o amor exista tamén podían defender a fame para que o comer sexa unha ledicia.
Cada galo que canta nos faiados denuncia unha falcatruada, porque os labregos non regalan galos de balde.
29/01/26
"Chove sen fin...
... no meu corazón, pero ti estás lonxe de min e eu sigo aquí, soa sen ti, soa sen ti."
Así cantaba Shin Chan no seu momento, e ben o podería estar facendo estas semanas nas que estamos empezando a desenvolver xa rasgos anfibios de tanto chover. A pesar desta introdución, non imos falar do entrañable Shinnosuke Nohara, senón do que chove e de tódalas palabras que temos en galego para falar de toda esta auga que xa nos vai aburrindo.
Para iso, imos tomar prestado un bo anaco do dun artigo publicado vai anos en GCiencia no que se resumen moi ben os distintos tipos de precipitacións.
Chove pouco
Babuña, babuxa, barbaña, barbuza, barrallo, barrufa, barruñeira, barruzo, borralla, breca, chuvisca, chuviscada, chuviñada, froallo, lapiñeira, marmaña, orballo, parruma, parrumada, patiñeira, patumeira, poalla, poallada, poalleira, poallo, zarzallo.
Chove forte
Arroiada, ballón, basto, bátega, bategada, cebra, cebrina, chaparrada, chuvascada, chuvasco, chuvieira, cifra, ciobra, dioivo, treixada, xistra, zarracina.
Chove con xeo ou neve
Auganeve, cebrisca, escarabana, nevada, nevarada, nevareira, nevarío, nevisca, nevarisca, pedrazo, salabreada, sarabiada, torba, xarapada.
Hai raios e tronos
Tronada, treboada, torboada, torbón, trebón.
Vai parando de chover
Amizar, delampar, escambrar, escampar, estear, estiñar, estrelampar.
E aínda que non chova, tamén podemos ter condensación de auga
Borraxeira, borraxoia, brétema, cegoña, fuscallo, néboa, neboeiro, nebra.
Pois con esta colección de vocabulario que vos deixamos, agora xa podedes falar do tempo, que é algo moi frecuente nestes días, con propiedade e elegancia. E non vos desanimedes nin poñades tristes, que xa sabemos que nunca choveu que non escampara.
28/01/26
Xogos de mesa
Os xogos de mesa son unha excelente forma de pasar o tempo en compañía, aprender novas habilidades e divertirse. Se a todo isto lle sumamos a posibilidade de xogar en galego, o pracer é dobre.
Neste artigo, con As chaves da Lingua vas descubrir algúns dos mellores xogos en galego.
Cursos.gal
Cursos.gal ofrece unha serie de xogos en galego pensados para reforzar vocabulario e mellorar a comprensión escrita mentres te divirtes.
Nesta páxina atoparás sopas de letras, enforcados e encrucillados, todos eles deseñados para que practiques palabras sobre animais, plantas, tradicións, vivenda, xogos, deportes e moito máis.
Pensatermos
A Mesa pola Normalización Lingüística lanzou Pensatermos, un xogo ameno e gratuíto para entreterse a calquera hora do día e que consiste en formar palabras a través de sete letras, sendo unha delas de uso obrigatorio.
Wordle galego
Wordle Galego é un xogo en liña de adiviñanza de palabras onde os xogadores teñen que descubrir unha palabra oculta de cinco letras nun máximo de seis intentos. O obxectivo é atopar a palabra correcta usando a lóxica e as pistas proporcionadas por cada intento. Hai dúas versións do Wordle, a primeira é máis doada porque na segunda versión as palabras poden levar acento.
Logaliza
O xogo Logaliza é similar a Worldle, mais nesta ocasión amosa imaxes representativas de comarcas galegas. Os xogadores teñen catro intentos con pistas sobre a distancia e dirección para adiviñar o lugar.
GaliGuessr
Galiguessr é un quiz interactivo de xeografía de Galicia en que tes que adiviñar distintas localizacións. O obxectivo é marcar no mapa o punto que cres correcto e gañar puntos segundo a proximidade á localización real. Podes escoller entre diferentes modos de xogo, como comarcas, concellos, vilas e cidades, ríos, natureza ou 100 % azar. É unha ferramenta perfecta para explorar Galicia, aprender xeografía e divertirse.
Aplicacións para o móbil
Ximnasio Léxico
A RAG creou unha innovadora aplicación de xogos lingüísticos baseada no seu propio Dicionario, dispoñible para dispositivos móbiles en Android e iOS chamada Ximnasio Léxico.
Esta aplicación ofrece dúas modalidades principais: adestrar e competir. Unha vez que as persoas xogadoras se senten preparadas, poden pasar á competición, que está estruturada en tres niveis de dificultade (inicial, medio e superior), o que garante un reto adecuado para cada nivel de coñecemento da lingua galega.
Xogos de mesa en galego
Pido Papas
Pido Papas é unha web que ofrece pasatempos en galego, como sopas de letras e escape rooms para imprimir, dirixidos a todas as idades.
Vacaloura
Vacaloura é un xogo de mesa para aprender, practicar e mellorar coñecementos sobre lingua galega. Serve tanto para galegofalantes como neofalantes.
O xogo do picapau
O xogo do picapau é un xogo de mesa para poñen a proba os coñecementos sobre Galicia e sobre cultura xeral. Estas preguntas estrutúranse en catro bloques ou áreas temáticas: lingua e literatura; ciencias, xeografía e recursos; historia, cultura, persoeiros e tradicións; e cultura xeral. As tres primeiras categorías están centradas especificamente en Galicia.
O xogo complétase con xogos-desafío que poñen a proba diferentes habilidades das persoas participantes, como o debuxo ou a mímica.
Ti non es de aquí?
Ti non es de aquí? ten un formato parecido ao Trivial para poñer a proba os coñecementos sobre 5 áreas temáticas sobre Galicia (xeografía, lingua, literatura, historia, deporte…).
Baralla Galega
A Baralla Galega é un xogo de cartas que versiona os catro paos da baralla tradicional coa vieira, a cunca de viño, o fouciño e o pemento de Padrón como os catro elementos representativos da nosa cultura popular.
Cordadas
MemoFEM
O gatipedro
O Gatipedro é un xogo de axilidade mental onde os xogadores deben desfacerse das cartas o máis rápido posible. As cartas están baseadas en lendas de oito seres mitolóxicos galegos e deben ser colocadas de acordo coas súas historias.
Videoxogos en galego
Xogalego é un catálogo que recompila todos os videoxogos dispoñibles en galego. Cada ficha inclúe información detallada: plataformas onde está dispoñible, xénero, ligazóns de descarga…
27/01/26
Aulas con Memoria
Aulas con Memoria é unha web creada por profesoras e profesores para axudar na aula a traballar historia e memoria.
Nela hai materiais didácticos, situacións de aprendizaxe, proxectos interdisciplinares e enlaces para profundizar.
26/01/26
'Latar' en galego
Se algunha vez te preguntaches como se di en galego “hacer novillos” ou se “latar” é galego ou castelán, esta entrada d'As chaves da Língua vaiche aclarar todas as dúbidas.
En galego contamos cunha rica variedade de expresións para dicir que alguén falta á clase sen permiso.
Que significa latar?
Latar é unha expresión galega que significa faltar á clase sen permiso, o equivalente ao castelán “hacer novillos”. Trátase dun verbo coloquial moi usado polo estudantado e forma parte do vocabulario informal relacionado co ámbito escolar.
Exemplo: Onte latamos á clase de matemáticas e fomos ao parque.
Expresións galegas para faltar ás aulas
En galego existen numerosas expresións e variantes para expresar esta mesma idea. Cada zona de Galicia ten as súas preferidas, aínda que moitas compártense en todo o territorio.
Facer a gata / gatada / lata / mica
Facer a gata, facer a gatada, facer a lata ou facer a mica son das expresións máis comúns en galego para dicir que alguén falta á clase.
Exemplo: Os rapaces fixeron a gata e foron á praia.
Micar
Micar é outra forma moi extendida en Galicia. É unha expresión curta e directa que se usa tanto como verbo (“micar a clase”) como para formar “facer a mica”.
Exemplo: Os pais castigárono por micar.
Copar
Copar úsase en moitas zonas de Galicia co significado de saltarse unha obriga escolar. É unha expresión coloquial pero moi habitual entre estudantes.
Exemplo: Mañá non vou copar, que me pillan.
Correr a escola
Correr a escola é unha expresión que transmite a idea de fuxir da escola, de escapar das clases.
Exemplo: Correron a escola para ir ver o partido.
Facer a godalla / unha godalla
Facer a godalla ou facer unha godalla é outra variante galega para expresar que alguén falta á clase.
Exemplo: Fixeron unha godalla e marcharon ao centro comercial.
Coñecer estas expresións permítenos enriquecer o noso vocabulario galego e entender mellor as diferentes formas de falar que existen no noso territorio. Dende latar ata facer a godalla, o galego ten múltiples recursos para expresar esta realidade escolar tan universal.
23/01/26
22/01/26
Novidades da biblioteca
Hoxe traemos un breve repaso por algunha das últimas incorporacións que temos no catálogo da biblioteca, algunhas delas novidades editoriais e outras non tanto, pero que aínda chegaron agora.
"La selva de los números" (Ricardo Gómez, 2000)
Para os máis novos do instituto, aínda que tamén pode ser interesante para os maiores, un libro que fala da importancia das matemáticas e a creatividade na resolución de problemas, así como de valores a ter en conta na vida diaria.
"Alicia en el país de las ideas" (Roger-Pol Droit, 2025)
Unha viaxe de introdución á filosofía nesta viaxe imaxinaria da man de Alicia, unha rapaza que nos levará polo mundo adiante a coñecer aos filósofos máis coñecidos na busca dunha frase que defina a súa vida e lle sirva para facer unha tatuaxe. Cal será?
"Na sala dos espellos" (Liv Strömquist, 2021)
Este título que fai lembrar a Kraftwerk, trae unha novela gráfica na que o tema é a relación que temos coa nosa imaxe, a tiranía que impón a sociedade sobre a mesma e un interesante repaso histórico das posibles orixes destas tendencias e da construción dos parámetros que temos para considerar atractiva a outra persoa.
"Made in Galiza" (Sechu Sende, 2007)
Un libro de relatos no que podemos ir reflexionando sobre o que somos como sociedade e os diversos aspectos que van sumando ata resumir o que somos os galegos. Todo desde un punto de vista que ben podería estar a medio camiño entre as observacións dun antropólogo e as dun humorista.
"Planilandia" (Edwin Abbott, 1884)
Un clásico da novela científica que baixo a aparencia dunha fantasía matemática sobre o manexo das dimensións e a percepción do mundo agocha unha sátira da sociedade victoriana británica de finais do século XIX, época da que data este pequeno relato.
Subscribirse a:
Comentarios (Atom)