O cine de explotación é un tipo de cine que agrupa aquelas películas, xeralmente de baixo custo, con temáticas que explotan o lado morboso e esaxerado das tramas, frecuentemente adornado con xenerosas racións de lascivia e/ou violencia (o normal é que haxa de todo e máis). Os anos 70 e principios dos 80 do século pasado foron especialmente salvaxes e atrevidos en canto a rodar películas nas que os límites eran postos polo diñeiro, pero non polos guionistas, co cal o nivel de barbaridade en pantalla acadou unhas cotas extraordinarias para o que poderiamos ver hoxe en día. Todo valía, moteiros, traficantes de drogas, nazis, prostitución, delincuencia, satanismo, canibalismo... o catálogo de cousas que se levaban ao límite e máis alá era case infinito e non para tódolos estómagos.
E no medio deste caos apareceu un subxénero, o das vinganzas sen piedade, e máis específicamente o chamado rape & revenge, que (por se o nome non dá pistas abondo) seguía un esquema simple e básico:
Primeira parte. Unha muller nova, xeralmente nunhas vacacións idílicas ou nun lugar pacífico, acababa en mans dun grupo de homes brutos e malvados, abusaban dela e maltratábana ata deixala medio morta e abandonada á súa sorte. Segunda parte. A muller sobrevivía de xeito case milagreiro e, unha vez recuperada, a súa furia era propia da ira dos deuses, o que levaba á busca e caza (non captura) dos culpables, acabando con deles un detrás de outro sen escatimar en crueldade e violencia ata que remataba co último dos agresores. FIN.
(Como vedes, cando falamos de cine salvaxe, non é unha forma de chamar a atención do lector)
A versión suave, por dicilo dalgunha forma, adoitaba pasar por riba ou simplemente non ter contido de referencias sexuais, aínda que enchía estes ocos con violencia, moita violencia.
(a Rosalía dos 2000)
Anos máis tarde, a principios dos 2000, Quentin Tarantino tivo a ben obsequiarnos cunha longa produción de máis de catro horas en dúas partes, Kill Bill, na que unha muller, a Noiva, moza dun malvado de película, Bill, malvado típico e tópico, e que ademais traballaba de sicaria para el, sofre un ataque dun grupo de asasinos que a deixa en coma o día da súa voda. Como non pode ser doutra maneira, cando peor está cousa e pensamos que a van rematar no hospital, consegue espertar do coma e de forma agónica e case épica, escapa da morte (e daqueles que lla queren traer) para iniciar a súa vinganza, que deberá culminar coa morte, sorpresa, do seu prometido, que foi o patrocinador da emboscada na que a que quixeron matar na igrexa na que ía casar, para mais inri, nunca mellor dito.
(Desde aquí non xustificamos a violencia, pero entendemos e compartimos o enfado da protagonista, porque á verdade é que hai que ser moi ruín e mala persoa para finalizar unha relación dunha maneira tan desagradable e pouco considerada.)
(a Rosalía xaponesa)
Como curiosidade, comentaremos que Tarantino recibíu todo tipo de louvanzas e parabéns pola película, pero dentro das súas habituais homenaxes ao cine daquela época salvaxe, neste caso foi máis alá, xa que a idea central da historia é unha copia nada disimulada dunha película xaponesa de 1973, Lady Snowblood, na que, para que repetir a historia, como podedes imaxinar, a actriz Meiko Kaji interpreta a unha moza que desde pequena tivo unha vida moi dura por unha maldade cometida contra seus pais e a vinganza contra aqueles malvados que acabaron coa felicidade da súa familia será o fío condutor e finalidade da película. A película ten momentos moi propios da idiosincrasia xaponesa cunha alta alta carga poética nas súas imaxes e céntrase nos sentimentos da protagonista. Explotación si, pero con un estilo propio e unha certa estética por riba do cine salvaxe do que estamos falando. Como podedes aprezar nas imaxes que imos poñendo, non se escatima en katanas e tantos, entre outras armas. (Nota: a katana é a espada longa típica dos samurais e o tanto é a espada curta, como un puñal, pero algo máis longo, como a que vemos na foto da dereita.)
E agora damos un salto no espazo-tempo e volvemos a Galicia no século XIX para lembrar que hoxe é día 23 de febreiro, Día de Rosalía (de Castro, non a cantante, por se alguén aínda non caeu na conta).
E que ten que ver todo o anterior coa nosa Rosalía? Pois bastante, botemos luz sobre o asunto:
Na época de Rosalía non había cine e as temáticas do teatro non chegaban nin de lonxe aos extremos dos que estamos falando, e as novelas tampouco é que fosen moito máis lonxe dalgún escándalo ocasional, escándalo que hoxe pasaría inadvertido nos andeis de calquera biblioteca escolar.
Cen anos antes de Lady Snowblood, en Galicia non había bandas de sicarios asasinos que estragaran días de voda, pero Rosalía artellou un guion co esquema que mencionamos antes e que sería capaz de rebentar as taquillas se tiveran inventado o cine. Imos alá, agarrádevos, que veñen curvas...
Primeira parte:
(a desesperación e a inxustiza)
Aqués que ten fama de honrados na vila
roubáronme tanta brancura que eu tiña,
botáronme estrume nas galas dun día,
a roupa decote puñéronma en tiras.
Nin pedra deixaron, en donde
eu vivira;
sin lar, sin abrigo, morei nas curtiñas,
ó raso cas lebres dormín nas campías;
meus fillos… ¡meus anxos!… que tanto eu quería,
¡morreron, morreron, ca fame que tiñan!
(Sóavos? O ataque salvaxe e inxustificado contra a muller inocente e indefensa á que deixan abandonada e devastada por todo o que lle arrebataron)
(a impotencia e a rabia)
Intermedio:
Quedei deshonrada, mucháronm' a vida, fixéronm' un leito de toxos e silvas; i en tanto, os raposos de sangre maldita, tranquilos nun leito de rosas dormían.
-Salvádeme, ¡ouh, xueces!, berrei… ¡Tolería!
De min se mofaron, vendeume a xusticia.
-Bon Dios, axudaime, berrei, berrei inda…
Tan alto que estaba, bon Dios non me oíra.
(Aquí chegamos ao punto no que a protagonista toca fondo, síntese abandonada ata polo máis profundo da súa fe, nin Deus atende os seus rogos, xa non pode ir a peor. Daquela o dos psicólogos e o dos libros de autoaxuda non estaba moi de moda, así que con estes ingredientes non podemos esperar un final edulcorado e propio das novelas do Romanticismo da época. E como o dos suicidios, tan típicos no inicio do Romanticismo xa non se levaba, pois so quedaba unha saída a esta situación: a vinganza desapiadada.)
Segunda parte:
(a ira e a xustiza)
Entonces cal loba doente ou ferida, dun salto con rabia pillei a fouciña, rondei paseniño… ¡Ne-as herbas sentían! I a lúa escondíase, i a fera dormía cos seus compañeiros en cama mullida.
Mireinos con calma, i as mans estendidas,
dun golpe, ¡dun soio!, deixeinos sen vida. I ó lado, contenta, senteime das vítimas,
tranquila, esperando pola alba do día.
I estonces… estonces, cumpreuse a xusticia:
eu, neles; i as leises, na man que os ferira.
(Explosión de violencia, explicación breve, pero que non ofrece dúbidas sobre o sucedido e o alivio que sente a protagonista despois de ter posto fin ás vidas daqueles que destrozaron a súa. FIN.)
E con isto, aquí finalizaría a película con algunha canción pegadiza se Rosalía fose Tarantino, pero no seu caso podemos fundir a negro e reflexionar sobre varios dos conceptos que fan que este poema sexa basicamente un exemplo de temática social que hoxe marcaría un posicionamento político é ético moi claro, que podemos observar desde varios puntos de vista como o feminismo ou a loita de clase.
A inxustiza, neste caso exercida por persoas poderosas (fama de honrados na vila) contra os máis débiles, encuberta pola hipocresía dos bos costumes da xente de ben, que funcionan como un mecanismo de control social.
A indefensión dos débiles e o abandono que perciben por parte da sociedade (vendeume a xusticia), o que supón unha ruptura implícita do contrato social, que finalmente provoca unha liberación respecto das obrigas do mesmo.
O desafío ás normas, como consecuencia da desafección social daqueles que se senten maltratados e desamparados e que acaba traendo que a xustiza se administre de forma brutal e directa (dun golpe, ¡dun soio!, deixeinos sen vida) como último recurso de desesperación (cal loba doente ou ferida).
En fin, que por moito que nos venda a industria cultural, xa vedes que con buscar nas bibliotecas e ler un pouco, podemos comprobar que se non estaba todo inventado vai moito tempo, posiblemente alguén xa tiña pensado en moitas das cousas que se nos venden como o cumio da orixinalidade e a inspiración artística.
Feliz Día de Rosalía!
(versión musicada de Abe Rábade e Guadi Galego)
Nota: O poema "A xusticia pola man" está recollido en "Follas novas" (1880). As ilustracións forman parte da novela gráfica "Rosalía oculta" (2023) de Paula Mayor.
O escritor, ensaísta e filólogo vigués Xesús Alonso Montero, membro do Consello da Cultura Galega e da Real Academia Galega, que presidiu entre 2013 e 2017, faleceu hoxe aos 97 anos de idade.
Nacido en 1928 en Vigo, foi licenciado en 1953 pola Universidade Complutense e doutor pola de Salamanca coa tese Lengua y estilo de Curros Enríquez en su poesía gallega (1966); exerceu a docencia no ensino medio en centros de Santiago de Compostela e Palencia, e no Lucus Augusti entre 1960 e 1976. Posteriormente, foi profesor titular de Literatura Española no Colexio Universitario de Vigo e, a partir de 1989, de Literatura Galega xa na Faculdade de Filoloxía de Compostela, onde gañou por oposición a cátedra de Literatura Galega (1991).
Centro dos seus estudos foi a lingua galega, á que dedicou un dos seus libros de maior repercusión: Informe -dramático- sobre la lengua gallega (1973), ensaio en que denunciaba a represión do seu uso e agoiraba un futuro sombrío para a lingua galega. O informe completaba estudos anteriores: O porvir da lingua galega (1968) e O que cómpre saber da lingua galega (1969).
Militante do Partido Comunista na clandestinidade desde 1962, desa óptica naceron obras como obras como Os escritores galegos ante a Guerra Civil Española (2007), Intelectuais marxistas e militantes comunistas en Galicia (1926-2006) (2007) ou Castelao na Unión Soviética en 1938. Filocomunismo e prosovietismo de Castelao nos anos da Guerra Civil (2012).
Defensor de que a lingua galega era tan digna como calquera outra, pois nela escribiran Rosalía de Castro, Eduardo Pondal, o vangardista Manuel Antonio ou Celso Emilio Ferreiro, investigador da cultura galega exiliada na obra de Luís Seoane ou Lorenzo Varela, director da editorial AKAL, foi nomeado en 2025 Fillo Adoptivo de Lugo, cidade á que estivo vinculado moitos anos.
Das festas que celebramos ao longo do ano, e celebramos unhas poucas, o Entroido é a máis desenfadada e desenfreada de todas. Nas versións máis ancestrais das súas orixes, formaría parte dos ritos vinculados ao inverno, concretamente á fin do frío máis rigoroso e á chegada da época propia para sementar e, segundo isto, a finalidade das máscaras sería a de espantar os malos espíritos das colleitas.
E é que o máis típico do Entroido, deixando á parte as comidas, é andar de carauta posta, chocallando e trangallando, é dicir, correndo o Entroido, procurando que non che caian uns lategazos ou unha presa de formigas. No Entroido permítese todo, menos pasar del.
Con tanta mascarada non resulta doado sabermos quen é quen. Daquela, neste setestrelo, os de Portal das Palabras danlles un repaso a algúns dos personaxes máis recoñecidos do noso Entroido: pantallas, charrúa, meco...
As constelacións son agrupacións de estrelas que, vistas dende a Terra, forman figuras recoñecibles no ceo nocturno.
Dende a antigüidade, as diferentes culturas déronlles nomes a estas formacións estelares e o galego conta coas súas propias denominacións para identificalas.
As doce constelacións do zodíaco, que marcan o camiño aparente do Sol ao longo do ano, teñen os seus nomes propios en galego.
As doce constelacións do zodíaco, que marcan o camiño aparente do Sol ao longo do ano, teñen os seus nomes propios en galego: Carneiro, Touro, Xemelgos, Cangrexo, León, Virxe, Balanza, Escorpión, Arqueiro, Capricornio, Augadeiro e Peixes .
Descubre o teu signo zodiacal en galego
Se queres saber que signo do zodíaco es segundo a túa data de nacemento, consulta o noso artigo sobre os 12 signos do zodíaco en galego, onde atoparás información detallada sobre cada signo, as súas datas exactas e as variantes en galego. Así poderás dicir “Eu son carneiro” ou “O meu signo é Balanza” na nosa lingua.
Outras constelacións importantes en galego
Osa Maior
A Osa Maior é unha constelación boreal de sete estrelas moi brillantes que ten forma de carro. É unha das constelacións máis recoñecibles do ceo nocturno e visible durante todo o ano no hemisferio norte. En galego tamén se coñece como Carro das Estrelas ou Carro Grande pola súa forma característica.
Osa Menor
A Osa Menor é unha constelación boreal de sete estrelas menos brillantes que as da Osa Maior. Unha das súas estrelas é a Polar (estrela do Norte), que marca o norte xeográfico. Popularmente tamén se chama Carriño ou Carro Pequeno en contraposición á Osa Maior.
Setestrelo
O Setestrelo é un grupo de sete estrelas pertencentes á constelación do Touro que destacan sobre as demais. En astronomía coñécese como Pléiades e é un dos cúmulos estelares máis famosos e facilmente visibles a simple vista. O nome galego fai referencia ás sete estrelas principais que se poden ver sen necesidade de telescopio.
Centauro
Centauro é unha constelación extensa situada no hemisferio celeste austral. É a novena constelación máis grande do ceo e contén Alpha Centauri, o sistema estelar máis próximo ao noso Sol.
Alción
Alción é a estrela máis brillante das Pléiades (Setestrelo), situada na constelación de Touro.
Rosalía de Castro: a primeira galega que dá nome a unha estrela
En decembro de 2019, a Unión Astronómica Internacional aprobou que a estrela HD 149143 pasase a chamarse oficialmente ‘Rosaliadecastro’ e o seu exoplaneta ‘Riosar’, en homenaxe á escritora galega e ao río que atravesa Santiago de Compostela.
Características da estrela Rosalía de Castro
A estrela Rosalía de Castro é unha anana amarela semellante ao Sol situada a 240 anos luz da Terra na constelación de Ofiúco. Ten unha magnitude de 7,89, o cal a converte nun obxecto visible con prismáticos en ceos escuros.
O exoplaneta Río Sar
O exoplaneta Río Sar (HD 149143 b) foi descuberto en 2005. Trátase dun xigante gasoso lixeiramente maior que Xúpiter que orbita moi preto da súa estrela, a só oito millóns de quilómetros de distancia. Tarda só 4,1 días en dar unha volta completa arredor dela.
O Entroido xa está nas rúas! E ás veces na aula só fai falta poñer palabras ao que o alumnado xa ve e vive. Pidopapas.com ofrece unha serie de actividades descargables para docentes e alumnado sobre o Entroido galego (cigarróns, peliqueiros, boteiros, osos…) para traballalo con calma e sen complicacións.
A UNESCO proclamou por unanimidade o 9 de febreiro, isto é, un día como hoxe, Día Mundial da Lingua Grega en recoñecemento á súa contribución ao patrimonio cultural da humanidade durante 3.000 anos de continuidade ininterrompida.
Tradicionalmente, este era o día a partir do cal se podían ver na nosa Península as primeiras cegoñas recén chegadas da África subsahariana; o refraneiro así o recolle: "Por san Bras, a cegoña verás". Nos nosos días, e por culpa do cambio climático, as cousas van mudando, e algunhas destas aves xa non migran senón que permanecen entre nós todo o ano.
Se tes interese nos mitos e lendas á volta de san Brais e os días próximos á súa celebración, podes entrar neste enlace de Galicia encantada.
O 30 de xaneiro conmemórase o Día de Castelao e tamén o Día da Ilustración en Galicia, unha data para lembrar a figura dun dos grandes intelectuais do noso país.
Alfonso Daniel Manuel Rodríguez Castelao foi moito máis que un escritor, debuxante ou político; foi un símbolo da identidade galega e do compromiso coa nosa lingua e cultura.
O seu pensamento, cheo de ironía, lucidez e fondura, continúa vixente hoxe en día. As súas frases non só reflicten a súa visión de Galicia, senón que tamén nos fan reflexionar sobre temas universais como a liberdade, a xustiza ou a importancia da nosa lingua.
Neste artigo de As chaves da Lingua recóllense diferentes frases de Castelao que todo o mundo debería coñecer porque seguen a ser un faro para entender Galicia e a súa loita.
Frases de Castelao
Sempre en Galiza
Publicada no exilio, Sempre en Galiza é a obra política fundamental de Castelao. Nestas frases, latexa a súa visión combativa, a súa fe nun país que só poderá ser libre se cre en si mesmo. Ideas que baten hoxe coa mesma forza que onte.
Se Galiza che parece pequena é porque non tes azos para concibir nada grande.
O verdadeiro heroísmo consiste en trocar os anceios en realidades, as ideas en feitos.
Vale máis unha terra con árbores nos montes ca un estado con ouro nos bancos.
A nosa vaca ten o pesebre en Galiza e os tetos en Madrid. E o que non lle dá de comer a unha vaca non ten dereito a muxila.
Ningún idioma alleo, por ilustre que sexa, poderá expresar no noso nome os íntimos sentimentos, as fondas dores e as perdurables esperanzas do pobo galego: se aínda somos diferentes e capaces de existir, non é máis que por obra e gracia do idioma.
Se aínda somos galegos, é por obra e gracia do idioma.
Pero dentro de Portugal quedounos a metade da nosa terra, do noso espírito, da nosa lingua, da nosa cultura, da nosa vida, do noso ser nacional.
Álbum Nós
Álbum Nós é unha das obras máis icónicas de Castelao como artista plástico. A través das súas ilustracións, que acompañan textos breves pero cargados de significado, debuxou unha Galicia fonda, chea de dor, de dignidade e de identidade.
En Galiza non se pide nada. Emígrase.
Non lle poñades chatas á obra namentres non se remata. O que pense que vai mal que traballe nela; hai sitio para todos.
Cousas
En Cousas, pode verse o Castelao máis irónico, o que observa o mundo coa mirada dun retratista. O libro recolle pequenas escenas e reflexións que mesturadas con retranca.
A paz virá cando os homes todos queiran ser burros.
A liberdade é a única reserva coa que contan os pobos para crearen o seu futuro.
Os dous de sempre
Nesta obra teatral, Castelao dálle forma ao conflito eterno entre o poder e os oprimidos, entre a resignación e a rebeldía. É unha obra dura, directa, na que o autor non ofrece solucións máxicas, pero si preguntas incómodas que seguen vixentes. As frases que destacamos desta sección poñen o foco na hipocrisía social, nos dobres raseros morais e na brutalidade que se agocha tras moitas convencións. Un Castelao crítico, provocador e radicalmente humano.
Os que defenden a castidade para que o amor exista tamén podían defender a fame para que o comer sexa unha ledicia.
Cada galo que canta nos faiados denuncia unha falcatruada, porque os labregos non regalan galos de balde.
Sempre que for posible, neste blog informaremos da autoría de textos, fotos e demais material audiovisual, que en todo caso é empregado con finalidade educativa e sen lucro. Se houber algo suxeito a dereitos de autor ou outras restricións, por favor, facédenolo saber para retirármolo o antes posible. Por outro lado, os autores do blog non son responsables dos comentarios que os lectores poidan enviar. Todos aqueles comentarios obscenos, ofensivos contra persoas, crenzas ou ideas, ou contrarios á Lei serán eliminados en canto teñamos coñecemento deles. Avísanos para axudarnos a cumprir estes compromisos.
.jpg)
