Unha de adiviñas

 As adiviñas forman parte da nosa tradición oral e durante xeracións empregáronse como xogo, exercicio de enxeño e ferramenta para aprender vocabulario. Moitas delas describen animais a través de metáforas, comparacións ou pistas sobre o seu aspecto e comportamento.

Un dos libros que recolle este patrimonio é ¿Que cousa é cousa…? Libro de adiviñas, de Paco Martín, que recompila numerosas adiviñas populares transmitidas oralmente en Galicia.

A continuación, grazas a As chaves da lingua, tes algunhas adiviñas tradicionais sobre animais. Se queres saber as solucións só tes que mirar aquí.

Adiviñas de animais en galego

Adiviña 1

Alto, alteiro,
grande cabaleiro;
gorro de la,
capa dourada
espora de aceiro.

Adiviña 2

Que cousa, cousiña é
que anda e anda
e non se aparta da casa.

Adiviña 3

Que é unha cousa
que anda e anda
e, ao fin, dá co dono?

Adiviña 4

Canta que canta
o negro cantor;
e o seu canto é causa
de entrar na prisión.

Adiviña 5

Catro pernas,
catro fontes,
un dálle-dálle
e dous reviramontes.

Adiviña 6

Catro na cama,
catro na lama,
dous parafusos
e un que lle abana.

Adiviña 7

Dúas fontes,
catro corremontes,
dous mirapratrás;
por debaixo ten un capelo
e por tras un cotomelo,
por debaixo é pelada
e por derriba ten pelo.

Adiviña 8

Cen damas mouras
van polo camiño,
nin erguen po
nin fan bulicio
ata deixar a carga de trigo.

Adiviña 9

Co rabo entre as pernas
a mala veciña
vén todas as noites
roubar a galiña.

Adiviña 10

Come, come, comellón,
que para o San Martiño… plon!

Adiviña 11

Unha cousa que come millo e, por onde vai, deixa rastriño.

Adiviña 12

Que cousa para adiviñar é
que antes de selo, xa o é?

Mañá é o Día Internacional da Árbore e dos Bosques

Hoxe é o Día da Banda Deseñada e o Tebeo

 ...e para celebralo traemos aquí, con toda intención, o máis parecido a unha banda deseñada medieval: unha páxina miniada das Cantigas de Santa María de Afonso X, do século XIII.

Traemos en concreto a cantiga XXXVI: Esta é de como Santa Maria pareceu no maste da nave, de noite, que ya a Bretanna, e a guardou que non perigoasse (Como Santa María se apareceu de noite no mastro do barco que ía a Bretaña e a protexeu para que non perigase).

Viñeta a viñeta, segue o desenvolvemento da cantiga: Como ía polo mar unha nave cun gran número de homes; como indo eles polo mar se levantou unha gran tormenta; como se encomendaban a todos os santos e non a Santa María; como un abade que ía entre eles lles dixo que chamasen a Santa María, que os salvaría; como chamaron por ela, que se lles apareceu no mastro; e como despois de chegados a porto deron grazas a Santa María.

As árbores non só resultan bonitas, tamén refrescan

As Chaves da Lingua preséntanos M8porler

 Se che gusta ler en galego, hai unha ferramenta que paga a pena coñecer: M8porler. Trátase dunha plataforma dixital pensada para crear comunidade arredor do libro galego e para facilitar que as persoas lectoras descubran novas obras e compartan as súas lecturas.

M8porler pretende converter a lectura nunha experiencia compartida. Igual que existen aplicacións para organizar as túas películas ou series, funciona como unha especie de rede social do libro en galego.

Unha aplicación para organizar as túas lecturas

Unha vez que te rexistras na plataforma, podes crear o teu perfil lector e empezar a organizar os libros que che interesan. A aplicación permite:

• Crear listas personalizadas de libros.
• Marcar os títulos como lidos, lendo ou pendentes.
• Levar un seguimento das túas lecturas.
• Gardar libros que queres ler máis adiante.

Deste modo, a web convértese nunha pequena biblioteca persoal onde podes ordenar todo o que les ou che gustaría ler.

Valorar, comentar e recomendar libros

Outra das funcións centrais de M8porler é a interacción entre lectoras e lectores. A plataforma permite:

• Valorar os libros con estrelas.
• Escribir recensións ou opinións.
• Consultar as valoracións doutras persoas.

Isto facilita descubrir novas lecturas a partir das recomendacións da comunidade. Co paso do tempo, a idea é que a plataforma poida ofrecer tamén recomendacións personalizadas segundo os gustos de cada usuario.

Seguir lectoras, autores e novidades

M8porler tamén funciona como un espazo para seguir a actividade doutras persoas interesadas na literatura galega. Desde o teu perfil podes:

• Seguir outras lectoras e lectores.
• Seguir autoras e autores.
• Descubrir novidades editoriais.
• Ver que libros están a ler ou recomendar outras persoas.

Así, a plataforma pretende converterse nun lugar de encontro para quen queira falar de libros en galego e compartir lecturas.

Un proxecto para fortalecer a literatura galega

M8porler é unha iniciativa promovida pola Fundación Cultural Galega Xistral, co obxectivo de impulsar a lectura e crear unha comunidade arredor da literatura na nosa lingua.

A plataforma reúne información sobre miles de libros publicados en galego e permite que editoras, autoras e lectoras participen nun mesmo espazo.

Se che gusta ler, quizais xa teñas un novo sitio onde apuntar os teus próximos libros.

Ouvirías falar delas. Pois aquí as tes...

Eu irei. E ti?

Unhas poucas notas sobre a historia do galego-portugués

Aves

Ferramenta para verbos galegos

Se algunha vez dubidaches entre andou ou andivo, entre durmimos ou dormimos, ou non tiñas claro como conxugar un verbo, non es a única persoa con esa pregunta. Os verbos son un dos aspectos máis complexos do galego, mesmo para persoas que levan toda a vida empregando a lingua.

Para resolver este problema nace Verbos.gal, unha aplicación experimental creada especificamente para responder calquera dúbida relacionada cos verbos en galego.

Verbos.gal é un chatbot experimental especializado nos verbos galegos. Isto significa que podes facer preguntas en linguaxe natural, igual que lle preguntarías a unha persoa, e obter unha resposta ao instante.

Non é un dicionario tradicional nin unha lista estática de conxugacións. É unha ferramenta interactiva que entende o que preguntas e responde de forma directa. Dicimos que é experimental por dous motivos. En primeiro lugar, ata onde sabemos, non existe outra ferramenta similar previa polo que non tivemos nada sobre que basearnos. En segundo lugar, o sistema non é infalible e pode xerar respostas erróneas ou inconcretas que convén contrastar con fontes de confianza. Úsao como o que é, un proxecto experimental.

Que podes facer con verbos.gal?

Verbos.gal permite resolver todo tipo de dúbidas relacionadas cos verbos. Estas son algunhas das funcións principais: 

Consultar conxugacións completas.

Comprobar se unha forma verbal é correcta.

Entender fenómenos como a alternancia vocálica.

Resolver dúbidas teóricas (perífrases verbais, cando se usa o subxuntivo ou cal é a diferenza entre pretérito e copretérito).

O funcionamento é moi simple:

1. Accedes a verbos.gal
2. Escribes a túa pregunta
3. Recibes a resposta decontado

Non é necesario coñecer terminoloxía gramatical nin seguir pasos complexos. Podes preguntar directamente o que necesitas.

Marzo e os seus refráns

 O mes de marzo é un tempo de cambios: o inverno vai rematando e a primavera asoma. Na cultura popular galega, este mes está cheo de refráns meteorolóxicos e agrícolas que reflicten a incerteza do clima e a importancia deste período para os labregos.

Que nos din os ditos sobre marzo? Vexamos algúns dos refráns máis coñecidos neste traballo de As chaves da lingua.

Refráns de marzo

Refráns sobre a predición do tempo

• Cando febreiro non febreirea, marzo marcea.
• Cando marzo abrilea, abril marcea.
• Cando marzo maiea, maio marcea.
• Marzo marzola, trebón e raiola.
• Marzo pardo, abril chuvioso e maio ventoso, fan o ano fermoso.
• O sol de marzo queima as donas no seu pazo.

Refráns sobre animais

• Chuvia en marzo, nin a mexadura dun gato.
• Cobras en marzo, neve en abril.
• En marzo, nin o rabo do gato mollado.
• Entre marzo e abril o cuco ha de vir.
• Marzo marzán, pola mañá cara de rosa e pola tarde cara de can.

Refráns sobre a agricultura

• Quen en marzo non poda a súa viña, perde a vendima.
• Se no marzo ves tronar, arromba cubas e lagar.
• Vendima no regazo, aquel que poda en marzo.

Refráns sobre santos

• Día de san Xosé, primeira anduriña se ve.
• Polo san Matías, marzo ós cinco días.
• Por san Reimundo a anduriña vén do outro mundo.

Os refráns galegos sobre marzo móstrannos a sabedoría dos nosos devanceiros, que aprendían do clima observando a natureza. Moitos destes ditos seguen vixentes hoxe en día, sobre todo no mundo rural.

Un día coma hoxe de 1917, morría Eduardo Pondal

 A seguir, do poeta que cantou como ningún outro a liberdade, un poema de Queixumes dos pinos (1886)

 

Feros corvos de Xallas,

que vagantes andás

en salvaxe compaña,

sen hoxe nin mañá,

quen puidera ser voso compañeiro

pola gandra longal!

Algo de vago e fero

do meu ser no profundo

eu levo, com’as brétemas

dos curutos escuros,

unha ruda e salvaxe

inclinación dos seres vagamundos;

algo do rudo vento,

qu’azouta o cabo Ougal;

do salvaxe miñato,

que leva o vento soán

e con nobre ufanía

o esquivo mato rexistrando vai;

algo das vagas brétemas,

algo das uces altas,

algo dos libres corzos

e das feras bandadas

dos corvos vagamundos,

que s’espallan de Xallas polas gandras.

8M na nosa biblioteca

Con motivo da conmemoración do Día Internacional da Muller, o noso equipo preparou esta exposición na entrada do centro cunha escolma dos nosos fondos relacionados con este día.

Aquí tedes a selección cun pouco máis de detalle:

Aínda que, se queredes máis detalle, o mellor é que vos pasedes pola biblioteca e vos fagades con algunha destas obras para profundizar. Como exemplos, os seguintes:

- "Flor del desierto" (1998), de Waris Dirie. Historia autobiográfica dunha modelo e activista somalí, vítima da mutilación xenital forzada e que escapou con trece anos da súa familia e o seu país para evitar un matrimonio concertado.

- "Las chicas..." "...van donde quieren", "...son guerreras", "...son de ciencias", de Irene Cívico e Sergio Parra, ilustrados por Nuria Aparicio. Un conxunto de biografías de mulleres inspiradoras e transformadoras que contribuíron a cambiar o noso mundo.

- "Hipatia. La verdad en las Matemáticas" (2017), de Jordi Bayarri e Dani Seijas. Unha breve novela gráfica que conta a historia dunha das mulleres matemáticas máis antigas coñecida, a súa época e a súa morte a mans de fanáticos relixiosos.

Día Internacional da Muller

 

Lecturas en galego para o 8M

O Día Internacional da Muller Traballadora, que celebramos cada 8 de marzo, é unha oportunidade para reflexionarmos sobre os retos que as mulleres afrontaron ao longo da historia e as conquistas que aínda quedan por acadar. A literatura en galego, escrita por e sobre mulleres, é un reflexo desas loitas e tamén unha ferramenta poderosa para promover o feminismo e a igualdade.

Neste artigo de As Chaves da Lingua recoméndannos algúns libros en galego cos que poderemos reflexionar, emocionarnos e celebrar o papel das mulleres na nosa sociedade.

Mulleres que (nos) dan que pensar de África López Souto

Este libro pon o foco en mulleres galegas que deixaron unha pegada profunda na nosa historia, pero que moitas veces foron esquecidas. Unha obra que reivindica o papel destas figuras e nos invita a reflexionar sobre a súa relevancia.

Chámame señora, pero trátame coma a un señor de Inma López Silva

Neste ensaio, Inma López Silva analiza con lucidez e ironía as contradicións que as mulleres seguen a atopar nos espazos de poder, na cultura e na vida pública. A partir de experiencias persoais e reflexións críticas, a autora cuestiona os prexuízos, os teitos de cristal e as dinámicas de desigualdade que se manteñen, mesmo en contextos que se consideran avanzados.

Feminismos de María Reimóndez e Olga Castro

Este ensaio analiza os diferentes feminismos e explora como estes axudan a combater as violencias machistas. Ideal para quen desexe unha visión teórica clara e didáctica.

Contáronme un conto mal contado. Onde estaban as mulleres na historia? de Susana Reboreda Morillo (coord.)

Esta publicación ten o obxectivo de visibilizar o papel das mulleres naa historia e cuestionar a narrativa tradicional centrada no home.

A Galiza feminista. Tebras e alboradas de Miriam Couceiro Castro

Este libro traza a historia do movemento feminista en Galicia, desde os seus inicios ata as folgas do 8M. Cunha narrativa clara e accesible, a autora destaca a importancia desta loita para comprender a realidade galega actual. Máis que unha crónica, o libro é unha homenaxe ás mulleres que seguen marchando na procura dunha igualdade que aínda está por acadar.

María Vázquez Suárez, a mestra socialista que o franquismo asasinou de Aurora Marco

A autora reconstrúe a vida desta mestra socialista que exerceu o seu labor pedagóxico cun forte compromiso social ata que a represión franquista acabou coa súa vida. A través da investigación histórica e da recuperación de documentos e testemuños, o libro devolve nome e memoria a unha muller que simboliza a persecución sufrida por moitas mestras republicanas durante a ditadura.

Literatura infantil e xuvenil para o 8M

Pioneiras de Anaír Rodríguez

Un libro ilustrado que achega ás lectoras e lectores as historias de mulleres galegas que abriron camiño en diferentes campos. Perfecto para aprender e inspirarse coa valentía das pioneiras que desafiaron as normas do seu tempo.

Bárbaras de María Reimóndez

Este libro aborda a menstruación como un tema central para reflexionar sobre cuestións como o sexismo, a ecoloxía, o racismo e a transfobia. Cun ton desenfadado, o libro reivindica a importancia de falar abertamente deste proceso natural que afecta a máis da metade da poboación. Máis alá da regra, trátase dunha chamada á rebeldía das Bárbaras! que desafían as normas e contribúen a construír un mundo máis xusto.

Os corpos invisibles de Emma Pedreira

Trátase dunha novela ambientada no Londres da Revolución Industrial que ten como protagonista a unha rapaza de 15 anos que traballa desde os oito nunha fábrica téxtil. A obra reflexiona sobre a invisibilidade das mulleres na historia e reivindica o papel das voces femininas que foron silenciadas ao longo do tempo.

Feminino singular, en plural de Concha Blanco

Trátase dun libro de poemas biográficos que rende homenaxe a mulleres galegas pioneiras cuxas historias foron moitas veces esquecidas. A través de versos e ilustracións de Laura Romero, a obra recupera as súas vidas e convida a reivindicar a memoria e o papel das mulleres na historia.

A literatura como ferramenta de cambio

Os libros non só nos axudan a comprender o mundo, senón que tamén poden cambiar a nosa forma de velo. Este 8M, invítote a achegarte a estas lecturas en galego para descubrir novas voces, aprender e celebrar a diversidade e a forza das mulleres.

Celebrando o Día da Muller

Na Biblioteca Pública de Lugo, e coincidindo coa celebración do 8 de Marzo, inaugurouse a exposición do Foro Feminista de Lugo "Mulleres para pensar. Ideas para defender", suxestiva e chea de información. O propio e aconsellable é visitala e atender a cada un dos seus paneis pero, por se non tes oportunidade de ir, traémosche aquí unha mostra.