Chegan os Maios

Se nunca te preguntaches por que hai coches con ramas de flores amarelas no parabrisas cada 1 de maio, este artigo de As Chaves da Lingua é para ti. 

Detrás dese xesto hai séculos de tradición, crenzas e unha relación profunda coa natureza que os galegos e as galegas levamos no sangue.

Que é a xesta?

A xesta é unha planta silvestre que medra nos montes e camiños de Galicia. A máis común é a de flor amarela, aínda que tamén existe a variedade de flor branca.

Florea precisamente nesta época do ano, o que a converte nun símbolo natural da chegada da primavera. Mais na cultura popular galega vai moito máis aló dun simple elemento decorativo.

Cal é o seu significado?

Disque a xesta ten fama de planta protectora. Na tradición galega atribúenselle propiedades para afastar o meigallo e o mal de ollo, e por iso se coloca nos lugares que máis importan como a porta da casa, as fiestras, o coche, as embarcacións ou as cortes onde están os animais.

O momento no que hai que actuar tamén forma parte do ritual. As xestas deben recollerse antes de que se poña o sol o día 30 de abril, porque deste xeito conserva a forza da luz. Despois, esa mesma noite, as xestas colócanse nos lugares elixidos para que, como di o dito, non poida entrar o maio, nin collan o meigallo.

De onde vén esta tradición?

A orixe está na festa dos Maios, a celebración popular que en Galicia marca a fin do inverno e a chegada do bo tempo. Aínda que se asocia especialmente coas Rías Baixas, a tradición está documentada en todo o territorio galego e tamén no norte de Portugal. Nalgunhas zonas conservouse mellor que noutras, pero nunca desapareceu do todo.

Antigamente, a noite anterior ao primeiro de maio era un momento de ritos de protección. A veciñanza saía cos fachos polas terras sementadas e as xestas poñíanse nas portas, nas cortes e nos carros. O obxectivo era sempre o mesmo, protexer o fogar, a familia e a colleita do que puidese vir co cambio de estación.

Como chegou ata hoxe?

A tradición adaptouse sen perderse. Os carros convertéronse en coches e o xesto de colgar unhas xestas na porta o 30 de abril continúa a estar vivo. Este costume é o fío que nos conecta cunha forma de entender o mundo onde a natureza e o calendario marcan o ritmo da vida.

Este ano, se ves un ramo de xestas nun coche ou nunha porta, xa sabes o que significa. E se tes ocasión, non está de máis poñer a túa!

Na véspera da Festa do 1º de Maio

As cores en galego

As cores están por todas partes: na fala cotiá, na roupa, nas paisaxes, na publicidade, na literatura. Saber nomealas ben en galego é unha peza básica para te expresares con precisión.

Nesta entrada, que reproducimos de As chaves da Lingua, tes unha guía clara e completa para coñeceres como se chaman as cores en galego, desde as máis básicas ata os tons e matices máis específicos.

O nome das cores en galego

Ámbar

Cor amarela intensa.

Adxectivo: ámbar

Amarelo

Cor entre o verde e o laranxa, como o ouro ou o limón.

Adxectivo: amarelo/amarela, marelo/marela

Anil

Cor do espectro entre o azul e o violeta.

Adxectivo: anil, índigo

Azul

Cor do ceo despexado.

Adxectivo: azul

Beixe

Cor marrón moi clara, como a da la natural.

Adxectivo: beixe

Branco

Cor da neve ou do leite.

Adxectivo: branco/a, albo/a, albelo/a, albuxíneo/a

Caqui

Cor entre o ocre amarelado e o verde agrisado.

Adxectivo: caqui

Carmesí

Cor vermella escura, intensa.

Adxectivo: carmesí

Castaño

Cor parda escura, como a castaña.

Adxectivos: acastañado/a, castaño/a, marrón

Canela

Cor semellante á da canela, entre amarela e castaña.

Adxectivo: canela

Celeste

Azul claro, como o ceo sen nubes.

Adxectivos: celeste, cerúleo

Ciano

Azul con ton verdoso, complementario do vermello

Adxectivo: ciano

Cobre

Cor do cobre.

Adxectivo: cobreado/a

Crema

Cor branca amarelada como a da crema do leite.

Adxectivo: crema

Dourado

Cor do ouro.

Adxectivos: dourado/a, áureo

Encarnado

Cor vermella, como a do sangue ou a papoula.

Adxectivos: encarnado/a, vermello/a, rubio/a

Esmeralda

Cor da pedra que recibe o nome de esmeralda.

Adxectivo: esmeralda

Gris

Cor entre o branco e o negro.

Adxectivos: gris, cinsento/a, aborrallado/a, borrallento/a, cincento/a

Laranxa

Cor entre o amarelo e o vermello.

Adxectivo: laranxa

Lila

Cor entre o azul e o rosa.

Adxectivo: lila

Malva

Cor violeta claro tirando a rosa.

Adxectivo: malva

Maxenta

Cor que se corresponde co vermello púrpura.

Adxectivo: maxenta

Marrón

Cor entre o vermello/amarelo e o negro.

Adxectivos: marrón, castaño/a

Negro

Cor completamente escura.

Adxectivo: negro/a, acibeche

Prateado

Cor da prata.

Adxectivos: prateado/a, arxénteo/a, arxentino/a

Rosa

Cor vermella moi clara.

Adxectivo: rosa

Verde

Cor da herba.

Adxectivo: verde

Vermello

Cor do sangue.

Adxectivo: vermello/a

Violeta

Cor entre o azul e o rosa escuro.

Adxectivos: violeta

Turquesa

Cor da pedra que recibe o nome de turquesa.

Adxectivo: turquesa

Turquí

Cor azul moi escura.

Adxectivo: turquí

Outros adxectivos relacionados coas cores

• Abelanado/a: describe unha cor semellante á da abelá, un ton castaño claro e cálido.
• Anacarado/a: describe unha cor ou brillo semellante ao da nácara, con reflexos suaves e irisados.
• Citrino/a: describe unha cor amarela verdosa, un ton intermedio entre o amarelo e o verde.
• Glauco/a: describe unha cor verde clara e suave. Tamén pode referirse a unha cor verde azulada. Neste sentido, é sinónimo de gacio.
• Melado/a: describe unha cor semellante á do mel, un ton dourado e cálido.
• Níveo/a: describe unha cor branca pura, semellante á da neve.
• Rosado/a: describe unha cor semellante á da rosa, un ton suave que tira a rosa. É sinónimo de rosáceo e róseo/a.
• Verdegaio/a: describe unha cor verde clara e viva.

Ollo!

En galego, cor é sempre unha palabra feminina, polo que se di a cor e non *o cor. Así, dicimos a cor branca, a cor negra ou a cor vermella. Incluso cando falamos dun nome masculino, o adxectivo segue concordando con cor: o coche é de cor branca ou o pantalón é de cor negra.

Desde a Biblioteca Nacional de Madrid

 Desde a Biblioteca Nacional invítannos a dar un paseo da man de Piedad Martínez, Xefa de Salas Xerais. Algunha vez quixeches saber que lle ocorre a un libro desde que entra na biblioteca até chegar ás nosas mans? Aquí nolo contan!

Libros singulares

Un ano máis, xa temos aquí a nosa xa case tradicional exposición de libros singulares, curiosos, bonitos, e toda a panoplia de adxectivos que queirades utilizar para describir os exemplares que nos cederon por uns días varios membros da nosa comunidade educativa.

Aquí deixamos unhas pouquiñas imaxes para que vos fagades unha idea do que podemos ver estes días na nosa biblioteca. E como non pode ser doutra forma, agradecerlles o detalle a tódalas persoas que colaboraron nesta iniciativa da biblioteca.

(visita dos nosos alumnos)

(vista xeral)

(carteis de cine)

(A Divina Comedia)

(E, por suposto, Un Quixote en formato grandísimo)

Día do Libro

Bo día, lectores e demais xente que pisades a nosa biblioteca!

Hoxe é 23 de abril e celebramos un dos días grandes deste espazo do centro. Pero, por que hoxe e non outro día calquera do ano?

Orixe

(San Xurxo e o dragón. Paolo Uccello, 1470
Imaxe de historia-arte.com)

A orixe da celebración pódese situar na Cataluña do século XV, na chamada Diada de Sant Jordi, data na que os namorados tiñan como costume regalar ás súas amadas unha rosa vermella, símbolo do sangue do dragón que matou San Jordi/Xurxo (ver despois a explicación completa).En febreiro de 1926, o goberno de Miguel Primo de Rivera aprobou a celebración do Día do Libro, que empezou sendo o 7 de outubro, aniversario do nacemento de Miguel de Cervantes, pero xa no 1930, alguén caeu na conta de que podía ser un bo punto comercial xuntar a tradición de regalar rosas coa feliz coincidencia de que a morte de Cervantes tamén fora o 23 de abril, co cal a tradición modificouse e nun xesto de igualdade pouco común na época, as namoradas tomaron como costume agasallar aos seus amados cun libro en correspondencia co de recibir rosas.

O dragón

Di a lenda que San Xurxo foi un soldado romano orixinario da Capadocia (actual Turquía), o que crea confusión con outro Xurxo de Capadocia (arcebispo arriano que usurpou o arcebispado de Alexandría medio século despois da morte do primeiro). Seguindo a lenda, durante a persecución dos cristiáns por parte do emperador Diocleciano, Xurxo formaba parte da garda persoal do emperador e despois de confesar a súa fe, negouse a renunciar a ela, polo que foi executado por orde do emperador o 23 de abril do ano 303.

Moito máis tarde, no século IX, xorde a lenda do dragón. A historia pode formar parte dun mito común a varias culturas e que tomaría varias formas. Neste caso conta que, no que sería hoxe Beirut, capital do Líbano, un dragón fixo o seu niño nunha fonte de auga que abastecía ao lugar. Os habitantes do lugar tiñan que ofrecer sacrificios diarios para alimentar o dragón e que este lles permitira ter auga, pero o que empezou sendo un par de ovellas pasou a ser un ser humano, ata que un día chegou a tocarlle ser ofrenda á princesa filla do rei local, a cal, cando estaba a punto de ser devorada pola besta foi salvada por Xurxo, que pasaba por alí nunha viaxe a cabalo (nin as pelis hollywoodienses teñen tal sentido da oportunidade), salvou á princesa e matou o dragón. E aquí é onde aparece a rosa, que brotou no chan onde foi derramado o sangue do dragón. (Se estas alturas non se ve o porqué de repetir tanto a palabra lenda, xa non sabemos que máis se pode explicar.)

Shakespeare

(Shakespeare. imaxe de Wikipedia)

Despois destes datos, xa temos claro que o que se di de que o Día do Libro veña da conmemoración da morte no mesmo día de William Shakespeare e Miguel de Cervantes ten unha parte de verdade. pero non é así e a razón xa está explicada aquí. De todas maneiras, ímoslle dar outra volta ao asunto.

Para empezar, Shakespeare e Cervantes non morreron o mesmo día. Nominalmente si, pero non na realidade, porque Inglaterra aínda non tiña adoptado o calendario gregoriano en 1616, non o fixeron ata 1752, mentres que España xa levaba uns trinta anos vixentes. Polo tanto, William Shakespeare, morreu un 23 de abril, pero, a efectos do noso calendario, o seu 23 de abril foi o 3 de maio de Cervantes, e cando o inglés morreu, o español xa levaba dez días enterrado.

Como curiosidade macabra, lembrar que o autor inglés morreu o día do seu aniversario, xa que tamén nacera un 23 de abril. Na súa tumba deixou un epitafio no que quedaba claro que quería descansar eternamente: "Bos amigos, polo amor de Xesús, deixádevos levar, de escavar os ósos aquí encerrados! Bendito sexa o home que perdoe estas pedras, E maldito sexa o que mova os meus ósos."
O da efectividade da maldición non está comprobado, pois hai investigadores que sosteñen que o cranio do escritor foi roubado da tumba a finais do século XVIII.

Pola contra, o da tumba de Cervantes non estaba tan claro, hai hoxe unha sepultura no convento das Trinitarias en Madrid na que hai unha mestura de ósos de supostamente ata quince persoas diferentes e, tamén supostamente, unha delas sería o autor do Quixote e o resto, familiares varios.