Copiou Tarantino a Rosalía de Castro?

O cine de explotación é un tipo de cine que agrupa aquelas películas, xeralmente de baixo custo, con temáticas que explotan o lado morboso e esaxerado das tramas, frecuentemente adornado con xenerosas racións de lascivia e/ou violencia (o normal é que haxa de todo e máis). Os anos 70 e principios dos 80 do século pasado foron especialmente salvaxes e atrevidos en canto a rodar películas nas que os límites eran postos polo diñeiro, pero non polos guionistas, co cal o nivel de barbaridade en pantalla acadou unhas cotas extraordinarias para o que poderiamos ver hoxe en día. Todo valía, moteiros, traficantes de drogas, nazis, prostitución, delincuencia, satanismo, canibalismo... o catálogo de cousas que se levaban ao límite e máis alá era case infinito e non para tódolos estómagos.

E no medio deste caos apareceu un subxénero, o das vinganzas sen piedade, e máis específicamente o chamado rape & revenge, que (por se o nome non dá pistas abondo) seguía un esquema simple e básico:

Primeira parte. Unha muller nova, xeralmente nunhas vacacións idílicas ou nun lugar pacífico, acababa en mans dun grupo de homes brutos e malvados, abusaban dela e maltratábana ata deixala medio morta e abandonada á súa sorte.
Segunda parte. A muller sobrevivía de xeito case milagreiro e, unha vez recuperada, a súa furia era propia da ira dos deuses, o que levaba á busca e caza (non captura) dos culpables, acabando con deles un detrás de outro sen escatimar en crueldade e violencia ata que remataba co último dos agresores. FIN.

(Como vedes, cando falamos de cine salvaxe, non é unha forma de chamar a atención do lector)

A versión suave, por dicilo dalgunha forma, adoitaba pasar por riba ou simplemente non ter contido de referencias sexuais, aínda que enchía estes ocos con violencia, moita violencia.

(a Rosalía dos 2000)

Anos máis tarde, a principios dos 2000, Quentin Tarantino tivo a ben obsequiarnos cunha longa produción de máis de catro horas en dúas partes, Kill Bill, na que unha muller, a Noiva, moza dun malvado de película, Bill, malvado típico e tópico, e que ademais traballaba de sicaria para el, sofre un ataque dun grupo de asasinos que a deixa en coma o día da súa voda. Como non pode ser doutra maneira, cando peor está cousa e pensamos que a van rematar no hospital, consegue espertar do coma e de forma agónica e case épica, escapa da morte (e daqueles que lla queren traer) para iniciar a súa vinganza, que deberá culminar coa morte, sorpresa, do seu prometido, que foi o patrocinador da emboscada na que a que quixeron matar na igrexa na que ía casar, para mais inri, nunca mellor dito.

(Desde aquí non xustificamos a violencia, pero entendemos e compartimos o enfado da protagonista, porque á verdade é que hai que ser moi ruín e mala persoa para finalizar unha relación dunha maneira tan desagradable e pouco considerada.)

(a Rosalía xaponesa)

Como curiosidade, comentaremos que Tarantino recibíu todo tipo de louvanzas e parabéns pola película, pero dentro das súas habituais homenaxes ao cine daquela época salvaxe, neste caso foi máis alá, xa que a idea central da historia é unha copia nada disimulada dunha película xaponesa de 1973, Lady Snowblood, na que, para que repetir a historia, como podedes imaxinar, a actriz Meiko Kaji interpreta a unha moza que desde pequena tivo unha vida moi dura por unha maldade cometida contra seus pais e a vinganza contra aqueles malvados que acabaron coa felicidade da súa familia será o fío condutor e finalidade da película. A película ten momentos moi propios da idiosincrasia xaponesa cunha alta alta carga poética nas súas imaxes e céntrase nos sentimentos da protagonista. Explotación si, pero con un estilo propio e unha certa estética por riba do cine salvaxe do que estamos falando.
Como podedes aprezar nas imaxes que imos poñendo, non se escatima en katanas e tantos, entre outras armas. (Nota: a katana é a espada longa típica dos samurais e o tanto é a espada curta, como un puñal, pero algo máis longo, como a que vemos na foto da dereita.)

E agora damos un salto no espazo-tempo e volvemos a Galicia no século XIX para lembrar que hoxe é día 23 de febreiro, Día de Rosalía (de Castro, non a cantante, por se alguén aínda non caeu na conta).

E que ten que ver todo o anterior coa nosa Rosalía? Pois bastante, botemos luz sobre o asunto:

Na época de Rosalía non había cine e as temáticas do teatro non chegaban nin de lonxe aos extremos dos que estamos falando, e as novelas tampouco é que fosen moito máis lonxe dalgún escándalo ocasional, escándalo que hoxe pasaría inadvertido nos andeis de calquera biblioteca escolar.

Cen anos antes de Lady Snowblood, en Galicia non había bandas de sicarios asasinos que estragaran días de voda, pero Rosalía artellou un guion co esquema que mencionamos antes e que sería capaz de rebentar as taquillas se tiveran inventado o cine. Imos alá, agarrádevos, que veñen curvas...

Primeira parte:

(a desesperación e a inxustiza)

Aqués que ten fama de honrados na vila

roubáronme tanta brancura que eu tiña,

botáronme estrume nas galas dun día,

a roupa decote puñéronma en tiras.

Nin pedra deixaron, en donde eu vivira;

sin lar, sin abrigo, morei nas curtiñas,

ó raso cas lebres dormín nas campías;

meus fillos… ¡meus anxos!… que tanto eu quería,

¡morreron, morreron, ca fame que tiñan!

(Sóavos? O ataque salvaxe e inxustificado contra a muller inocente e indefensa á que deixan abandonada e devastada por todo o que lle arrebataron)

(a impotencia e a rabia)

Intermedio:

Quedei deshonrada, mucháronm' a vida,
fixéronm' un leito de toxos e silvas;
i en tanto, os raposos de sangre maldita,
tranquilos nun leito de rosas dormían.

-Salvádeme, ¡ouh, xueces!, berrei… ¡Tolería!

De min se mofaron, vendeume a xusticia.

-Bon Dios, axudaime, berrei, berrei inda…

Tan alto que estaba, bon Dios non me oíra.

(Aquí chegamos ao punto no que a protagonista toca fondo, síntese abandonada ata polo máis profundo da súa fe, nin Deus atende os seus rogos, xa non pode ir a peor. Daquela o dos psicólogos e o dos libros de autoaxuda non estaba moi de moda, así que con estes ingredientes non podemos esperar un final edulcorado e propio das novelas do Romanticismo da época. E como o dos suicidios, tan típicos no inicio do Romanticismo xa non se levaba, pois so quedaba unha saída a esta situación: a vinganza desapiadada.)

Segunda parte:

(a ira e a xustiza)

Entonces cal loba doente ou ferida,
dun salto con rabia pillei a fouciña,
rondei paseniño… ¡Ne-as herbas sentían!
I a lúa escondíase, i a fera dormía
cos seus compañeiros en cama mullida.

Mireinos con calma, i as mans estendidas,

dun golpe, ¡dun soio!, deixeinos sen vida.
I ó lado, contenta, senteime das vítimas,

tranquila, esperando pola alba do día.

I estonces… estonces, cumpreuse a xusticia:

eu, neles; i as leises, na man que os ferira.

(Explosión de violencia, explicación breve, pero que non ofrece dúbidas sobre o sucedido e o alivio que sente a protagonista despois de ter posto fin ás vidas daqueles que destrozaron a súa. FIN.)

E con isto, aquí finalizaría a película con algunha canción pegadiza se Rosalía fose Tarantino, pero no seu caso podemos fundir a negro e reflexionar sobre varios dos conceptos que fan que este poema sexa basicamente un exemplo de temática social que hoxe marcaría un posicionamento político é ético moi claro, que podemos observar desde varios puntos de vista como o feminismo ou a loita de clase.

A inxustiza, neste caso exercida por persoas poderosas (fama de honrados na vila) contra os máis débiles, encuberta pola hipocresía dos bos costumes da xente de ben, que funcionan como un mecanismo de control social.

A indefensión dos débiles e o abandono que perciben por parte da sociedade (vendeume a xusticia), o que supón unha ruptura implícita do contrato social, que finalmente provoca unha liberación respecto das obrigas do mesmo.

O desafío ás normas, como consecuencia da desafección social daqueles que se senten maltratados e desamparados e que acaba traendo que a xustiza se administre de forma brutal e directa (dun golpe, ¡dun soio!, deixeinos sen vida) como último recurso de desesperación (cal loba doente ou ferida).

En fin, que por moito que nos venda a industria cultural, xa vedes que con buscar nas bibliotecas e ler un pouco, podemos comprobar que se non estaba todo inventado vai moito tempo, posiblemente alguén xa tiña pensado en moitas das cousas que se nos venden como o cumio da orixinalidade e a inspiración artística.

Feliz Día de Rosalía!

(versión musicada de Abe Rábade e Guadi Galego)

Nota: O poema "A xusticia pola man" está recollido en "Follas novas" (1880). As ilustracións forman parte da novela gráfica "Rosalía oculta" (2023) de Paula Mayor.